Γαϊδουροθυμός, θυμός, χαμοθρούμπι ή φινοκάλι, είναι μερικές από τις ονομασίες που συναντούμε όταν μελετούμε το θυμάρι. Πρόκειται για έναν θάμνο που το ύψος του κυμαίνεται μεταξύ 10 έως 30 εκατοστά και χαρακτηρίζεται σαν ένα φυτό με εξαιρετικά ανθεκτικές ιδιότητες σε ακραίες καιρικές συνθήκες. Έχει όρθιους βλαστούς, άγρια όψη και εκπέμπει ένα ιδιαίτερο και ευχάριστο άρωμα. Η ανάπτυξη του παρατηρείται σε ηλιόλουστες και βραχώδεις τοποθεσίες, συνεπώς χώρες της Ευρώπης και της Ασίας είναι ιδανικές για τη βλάστηση του φυτού.

Είναι διαδεδομένο ως το φυτό με τις περισσότερες ευεργετικές ιδιότητες. Έχει μικρά κλαριά, ενώ τα φύλλα είναι πράσινα, σε λογχοειδές σχήμα, με τα άκρα να έχουν κατεύθυνση προς τα κάτω. Όταν τα φύλλα αποξηρανθούν αποκτούν καφε-πράσινο χρώμα και το άρωμα αναδύεται κατά την θρυμμάτιση τους.

Τα άνθη του θυμαριού έχουν χρώμα ροζ, λιλά και μπλε ανοιχτό. Η ανθοφορία του πραγματοποιείται τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Οι μήνες αυτοί είναι κατάλληλοι για συγκομιδή, όπως επίσης και κατά τους φθινοπωρινούς μήνες όπως ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβρης. Συλλέγονται κυρίως τα ανθισμένα μέρη, όπου προκύπτουν οι όποιες θεραπευτικές και καλλωπιστικές ιδιότητες, ενώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή κατά τη συλλογή του. Το κόβουμε με ψαλίδι και δεν το ξεριζώνουμε, ώστε να μπορεί να ανθίσει ξανά. Επίσης, δεν πρέπει να είμαστε υπερβολικοί όσον αφορά την ποσότητα που αφαιρούμε. Ελάχιστη ποσότητα είναι αρκετή για την προσωπική μας χρήση.

Ποικιλίες θυμαριού

Αν και στη χώρα μας έχουν παρατηρηθεί 23 είδη θυμαριού, τα πιο σπουδαία είναι τα εξής:

Αγριοθυμάρι. Αναπτύσσεται στην Ηπειρωτική Ελλάδα (από αυτό το είδος προκύπτει και το θυμαρίσιο μέλι).
Χαμοθρούμπι. Αναπτύσσεται στις πεδινές περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης.
Σμάρι. Αναπτύσσεται στις περιοχές της Aττικής.

Τοποθετώντας μελίσσια στα μέρη που φυτρώνει το θυμάρι, είναι δυνατή η παραγωγή θυμαρίσιου μελιού.

Το θυμάρι στην αρχαιότητα

Ο θυμός, όπως το ονόμαζαν οι αρχαίοι, σημαίνει εκτός των άλλων, θυμιατίζω. Συνεπώς δε θα μπορούσαν να μην το χρησιμοποιούν σαν θυμίαμα σε τελετές θυσιών. Επίσης υπάρχουν αναφορές πως ο Μέγας Αλέξανδρος το χρησιμοποιούσε όταν έκανε μπάνιο με σκοπό να απαλλαγεί από τις ψείρες. Η χρήση του, ήταν διαδεδομένη και στους Ρωμαίους στρατιώτες αλλά για διαφορετικό λόγο. Πριν από κάθε μάχη έκαναν μπάνιο με θυμάρι προκειμένου να αποκτήσουν δύναμη, θάρρος και ενέργεια.

Η πρώτη φαρμακευτική χρήση του φυτού, εκτιμάται πριν από 5.500 χρόνια από τους Σουμέριους, ενώ στην συνέχεια χρησιμοποιήθηκε από τους Αιγύπτιους για τη διαδικασία της μουμιοποίηση, όπως και στην Αρχαία Ελλάδα σαν απολυμαντικό σε διάφορες ασθένειες. Ο Όμηρος το χαρακτήρισε ως σύμβολο ανδρείας και δύναμης, όπου εξαιτίας της αφύπνισης του ερωτικού πόθου έχει συνδυαστεί με τη θεά Αφροδίτη.  Κατά τον μεσαίωνα, όταν υπήρχε έξαρση πανδημίας έκαιγαν θυμάρι καθώς πίστευαν πως προστατεύει το χώρο από την εξάπλωση των μολυσματικών ασθενειών. Μια συνήθεια που οι σλαβικές χώρες διατηρούν μέχρι και σήμερα. Επίσης, συνδύαζαν το συγκεκριμένο βότανο μαζί με ξίδι και το εφάρμοζαν σαν προληπτικό μέτρο.

Θεραπευτικές ιδιότητες του θυμαριού

  • Ιδανικό για την καταπολέμηση του άγχους, της κατάθλιψης και των νευρώσεων
  • Τονώνει το ανοσοποιητικό
  • Βοηθά στην ερωτική αναζωογόνηση
  • Αυξάνει την ροή των ούρων και της εμμηνορρυσίας.
  • Επισπεύδει την γέννα σε φυσιολογικούς τοκετούς
  • Καθαρίζει τα εσωτερικά όργανα του σώματος
  • Δρα σαν απολυμαντικό πληγών
  • Εξαλείφει τις νόσους των πνευμόνων (φυματίωση)
  • Αποβάλλει το φλέγμα
  • Σε συνδυασμό με μέλι συμβάλλει στην απόχρεμψη
  • Σε συνδυασμό με αλάτι και ξύδι αποβάλλει το φλέγμα από την κοιλιά
  • Αντιμετωπίζει τη διάρροια
  • Καταπραΰνει τις ημικρανίες
  • Καταπραΰνει τον πονόδοντο
  • Αντιμετωπίζει τη δυσπεψία και βοηθά στην πέψη των λιπαρών τροφίμων
  • Αυξάνει την πνευματική διαύγεια
  • Δυναμώνει την καρδιά
  • Κατευνάζει το βήχα
  • Καταπολέμα τη γρίπη και κάθε μορφή κρυολογήματος
  • Λειτουργεί σαν αντισηπτικό του εντέρου
  • Έχει αντιπυρετική δράση

Εφαρμόζοντας το θυμάρι εξωτερικά:

  • Θεραπεύει τους λειχήνες
  • Επουλώνει πληγές και εγκαύματα
  • Καταπολά τους πόνους των αρθρώσεων και τους ρευματισμούς
  • Καταπολεμά την οδοντική πλάκα, ουλίτιδα, τερηδόνα και την κακοσμία του στόματος
  • Καταπραΰνει τις ερεθισμένες αμυγδαλές
  • Αντιμετωπίζει τσιμπήματα εντόμων
  • Σταματά την τριχόπτωση
  • Θεραπεύει τη ψώρα
  • Καταπολεμά δερματοπάθειες

Το θυμάρι και η βιομηχανία φαρμάκων

Με τόσες ευεργετικές ιδιότητες (αντισηπτικές, σπασμολυτικές και επουλωτικές), δε θα μπορούσε να μην βρει εφαρμογή στη βιομηχανία των φαρμάκων και καλλυντικών. Το αιθέριο έλαιο του θυμαριού περιέχει θυμόλη και βορνεόλη που αποτελούν βασικό συστατικό στην κατασκευή σκευασμάτων για την αντιμετώπιση της δυσπεψίας ή την καταπολέμηση του βήχα. Το εντοπίζουμε επίσης σε οδοντόκρεμες, στοματικά διαλύματα, σαμπουάν, κρέμες για την ακμή, όπως και σε κρέμες για τόνωση της επιδερμίδας.

Το θυμάρι έχει πολλές θεραπευτικές ιδιότητες, γνωστές ήδη από τα χρόνια των αρχαίων Ελλήνων και Αιγυπτίων. Έχει ισχυρή αντιμικροβιακή και αντισηπτική δράση, που οφείλεται στη θυμόλη. Μια ουσία που περιέχεται στο αιθέριο έλαιο του φυτού και συνήθως χρησιμοποιείται για την απολύμανση πληγών. Ωστόσο, λίγες σταγόνες από το βάμμα θυμαριού σε νερό, είναι αρκετές για να καθαρίσουν το σπίτι αφήνοντας ένα ευχάριστο άρωμα. Έχει θερμαντικές ιδιότητες και με το λάδι ή το βάμμα του μπορείτε να κάνετε εντριβές για να ανακουφιστείτε από μυϊκούς και ρευματικούς πόνους. Συνίσταται ακόμα και ως καταπραϋντικό σε περιπτώσεις άγχους.

Μορφές και χρήσεις του θυμαριού

Αφέψημα: Σε ένα μπρίκι προσθέτετε 1 κουταλάκι του γλυκού τριμμένο θυμάρι και περιμένετε να βράσει. Μόλις αρχίζει να κοχλάζει το νερό, αφαιρείτε από τη φωτιά και αφήνετε ως έχει για δέκα λεπτά. Στραγγίζετε και το πίνετε ζεστό. Μπορείτε αν θέλετε να βάλετε μια κουταλιά μέλι ή ακατέργαστη ζάχαρη. Είναι ιδανικό για την καταπολέμηση του φλέγματος και του κοκίτη.

Έγχυμα: Για την παραγωγή εγχύματος θυμαριού βάζετε σε ένα φλιτζάνι ζεστό νερό, 1 κ.γ. βότανο και αφήνετε σκεπασμένο για δέκα λεπτά, αμέσως μετά το σουρώνετε. Το μείγμα που προκύπτει το χρησιμοποιείτε εξωτερικά στις πληγείσες περιοχές. Μπορείτε επίσης να το πιείτε, καθώς είναι ιδανικό για να διατηρήσετε τις πνευματικές σας δυνάμεις.

Βάμμα: Για να παρασκευαστεί απαιτείται παραμονή του βοτάνου για 4 έως 6 εβδομάδες σε καθαρό οινόπνευμα. Ιδανικό για την καταπολέμηση της ακμής και των βακτηριακών μολύνσεων που προκύπτουν από ακατάλληλα τρόφιμα.

Αιθέριο έλαιο: Γεμίστε ένα γυάλινο βάζο με θυμάρι, που έχετε φροντίσει να συλλέξετε κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και προσθέστε ελαιόλαδο. Κλείστε αεροστεγώς και αφήστε σε σκιερό μέρος για τουλάχιστον 6 εβδομάδες. Τέλος, στραγγίζετε το μείγμα και κρατάτε το λάδι. Η διάρκεια ζωής του ελαίου εκτιμάται περίπου 12 έως 18 μήνες.

Είναι ιδανικό για περιπτώσεις εγκεφαλικών επεισοδίων, παράλυσης, όπως επίσης και διαστρέμματα. Μπορείτε φυσικά να το προμηθευτείτε έτοιμο σε καταστήματα βιολογικών προϊόντων ή φαρμακεία.

Κατάπλασμα από αποξηραμένο θυμάρι: Σε ένα γουδί χτυπάτε το βότανο μέχρι να γίνει σκόνη. Προσθέτετε μυρωδικά και ελάχιστη ποσότητα ζεστού νερού, ώστε το μείγμα να αποκτήσει μορφή πάστας. Εφαρμόζετε απευθείας στην πληγή  με τη βοήθεια μιας γάζας ή άλλο μαλακό και καθαρό ύφασμα.

Κατάπλασμα από φρέσκο θυμάρι: Ανακατεύετε 1/2 φλιτζάνι βοτάνου, με 1 φλιτζάνι νερό και αφήνετε να βράσει για 2 λεπτά σε χαμηλή φωτιά (δεν το στραγγίζετε). Αξίζει να σημειωθεί πως μετά το πρώτο 24ώρο το κατάπλασμα χάνει τις θεραπευτικές του ιδιότητες, συνεπώς φροντίζουμε να το αξιοποιήσουμε άμεσα.

Αντενδείξεις – παρενέργειες

Ίσως το θυμάρι μπορεί να αποτελέσει ένα πλήρες σε φαρμακευτικές ιδιότητες βότανο, αυτό όμως δεν σημαίνει πως μπορεί να γίνεται αλόγιστη χρήση. Η συχνή εσωτερική κατανάλωση ενδέχεται να προκαλέσει ανισορροπία στην λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, μέχρι και δηλητηρίαση. Οι ζαλάδες, οι εμετοί, οι αιμορραγίες, η επιβράδυνση της τήξης του αίματος και της καρδιακής λειτουργίας, είναι μερικά επιπλέον συμπτώματα που διαπιστώθηκαν πως προκαλούνται έπειτα από υπερκατανάλωση θυμαριού. Είναι απαγορευτικό σε εγκυμονούσες, λόγω της ιδιότητας που έχει στη διέγερση της μήτρας. Επίσης, ενδέχεται να προκαλέσει διακοπή της κύησης. Αν και οι ενδείξεις χαρακτηρίζουν την εξωτερική χρήση ασφαλή, υπάρχουν περιπτώσεις που εκδηλώνουν εθισμό.

Η χρήση των βοτάνων πρέπει να γίνεται με μέτρο και ύστερα από υπόδειξη ειδικού. Ρωτήστε το γιατρό πριν ξεκινήσετε την κατανάλωση τους, εκείνος θα σας συμβουλέψει σωστά ανάλογα με την πάθηση που σας απασχολεί.