Αρωματικά βότανα είναι εκείνα που αναδύουν άρωμα και το ιδιαίτερο γνώρισμα τους, είναι η ύπαρξη αιθέριων ελαίων στην σύσταση τους. Όταν λέμε αιθέρια έλαια, εννοούμε τις πτητικές ενώσεις, που διαχωρίζονται από ένα φυτό μέσω της απόσταξης ή φυσικών ερεθισμάτων, όπως ο άνεμος. Οι ενώσεις αυτές συσσωρεύονται στις ρίζες, στους βλαστούς, στα φύλλα, στα λουλούδια και στους καρπούς.

Η ονομασία του ελαίου, προκύπτει από το φυτό από το οποίο παράγεται, π.χ. αμυγδαλέλαιο. Για πολλά χρόνια, τα βότανα φυτά χρησιμοποιήθηκαν από σχεδόν όλους τους πολιτισμούς, τόσο στη διατροφή όσο και στην αντιμετώπιση ασθενειών.

Σήμερα τα αιθέρια έλαια από τα αρωματικά φυτά κερδίζουν έδαφος στην παραγωγή καλλυντικών, των ποτών καθώς επίσης στην φαρμακοβιομηχανία και στην μελισσοκομία.

Τα βότανα στην αρχαιότητα

Στην Ελληνική μυθολογία συναντάμε συχνά ιστορίες με αρωματικά φυτά και βότανα. Είναι πλέον επιστημονικά αποδεδειγμένο, πως οι αναφορές του Ομήρου, δεν ήταν μόνο ένας μύθος. Εταιρείες φαρμάκων έχουν στρέψει το ενδιαφέρον τους στα ελληνικά βότανα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει για τους επιστήμονες, το αρωματικό φυτό Αχχιλέα ή αλλιως η χιλιόφυλη. Φυτό, το οποίο πήρε το όνομά του από τον ήρωα της Τροίας, Αχχιλέα, αφού με αυτό επούλωνε τις πληγές του. Επίσης πολλά βότανα που έχουν αναφέρει ο Ιπποκράτης, ο Διοσκουρίδης, ο Θεόφραστος και ο Γαληνός, βρίσκονται στο μικροσκόπιο των ερευνητών, σχετικά με την αποκωδικοποίηση των ιδιοτήτων τους.

Όπως έχει ήδη λεχθεί, τα βότανα κρύβουν και θεραπευτικές ιδιότητες. Σύμφωνα λοιπόν με τον Ιπποκράτη, η ασθένεια είναι μια ανισορροπία των ουσιών του οργανισμού. Τα βότανα μπορούν να φέρουν την αποκατάσταση. Είναι λοιπόν, πολύ ωφέλιμο να γνωρίζουμε ποια αρωματικά φυτά είναι κατάλληλα να ενσωματώσουμε στην καθημερινότητα μας, προκειμένου να εξασφαλίσουμε μια υγιή ζωή.

Παρακάτω θα γίνει αναφορά στα πιο σημαντικά βότανα. Μπορείτε να τα καλλιεργήσετε είτε στον κήπο σας, είτε σε γλάστρα στο μπαλκόνι σας, ώστε να απολαμβάνετε καθημερινά τις ευεργετικές τους ιδιότητες.

Άγριο τριαντάφυλλο (Rosa Canina)

Η Roza Canina είναι ένας αυτοφυής, πολυετής και αγκαθωτός θάμνος που το ύψος του φτάνει τα 3 μέτρα. Αναπτύσσεται σε εύκρατο κλίμα, την περίοδο της άνοιξης. Τα λουλούδια της είναι ή ροζ ή λευκά, με έντονο άρωμα και λιγοστά φύλλα. Έχει πορτοκαλί, λείους και ωοειδείς καρπούς, οι οποίοι όταν μεγαλώσουν γίνονται κόκκινοι. Στη χώρα μας, υπάρχουν πάνω από 25 είδη άγριου τριαντάφυλλου.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Οι καρποί και τα άνθη του άγριου τριαντάφυλλου. Δραστικά συστατικά: Bιταμίνη C, μεταλλικά στοιχεία, φλαβονοειδή και πηκτίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Ενδυναμώνει την άμυνα του οργανισμού και επιταχύνει την ανάρρωση. Ο οργανισμός χρειάζεται περισσότερη βιταμίνη C στον πυρετό. Τα φλαβονοειδή έχουν αντιφλεγμονώδεις και αντιβιοτικές ιδιότητες και οι πηκτίνες βοηθούν στην λειτουργία του εντέρου.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι από καρπούς άγριου τριαντάφυλλου συνιστάται σε κρυολογήματα. Το σιρόπι του μπορεί να δοθεί ειδικά σε παιδιά κατά την περίοδο του χειμώνα.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Τα άνθη και οι καρποί της τριανταφυλλιάς, είναι ιδανικά για την παρασκευή μαρμελάδων, σιροπιού, γλυκών του κουταλιού και ροφημάτων. Επίσης οι καρποί χρησιμοποιούνται σε αρτοσκευάσματα, στο κρασί και στο υδρόμελο.

Ρίγανη (Origanum vulgare)

Δε γίνεται να μη βάλουμε τη ρίγανη στο μακρύ κατάλογο με τα αρωματικά βότανα. Ένα πολυετές και ποώδες φυτό, με έντονο άρωμα και γεύση. Το ύψος της κυμαίνεται από 20 έως 80 εκ. και ανθοφορεί τους καλοκαιρινούς μήνες, Ιούνιο μέχρι Αύγουστο. Το χρώμα των λουλουδιών της είναι άσπρο και μοβ. Στην Ελλάδα η ρίγανη αναπτύσσεται σε ορεινές και βραχώδεις περιοχές και η ποιότητα της θεωρείται, από τις καλύτερες παγκοσμίως.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα υπέργεια μέρη του φυτού. Κύρια συστατικά: αιθέρια έλαια, πικρές ουσίες και τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ:  Οι πικρές ουσίες και οι τανίνες ανακουφίζουν από τον μετεωρισμό και διεγείρουν την έκκριση των πεπτικών υγρών. Τα αιθέρια έλαια ωφελούν στη  στοματίτιδα και φαρυγγίτιδα, κατευνάζουν το βήχα και τον πονόλαιμο.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι της ρίγανης ηρεμεί τις στομαχικές διαταραχές και σταματάει τη διάρροια και το φούσκωμα. Γαργάρες με τσάι ρίγανης κατευνάζουν τον πονόδοντο και τις φλεγμονές του στόματος και του λαιμού.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Από τα βότανα, είναι το πιο δημοφιλές μυρωδικό και γι’ αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κάθε πιάτο. Η φρέσκια ρίγανη είναι καλή επιλογή για φαγητά φούρνου, κατσαρόλας και φρέσκες σαλάτες. Αντίθετα, η αποξηραμένη χρησιμοποιείται σε ψητά σχάρας και σούβλας. Η ρίγανη σε συνδυασμό με λεμόνι και μουστάρδα είναι ιδανική μαρινάδα σε ψητές πατάτες. Τέλος, πρέπει να δοθεί προσοχή στην ποσότητα της ρίγανης, καθώς η υπερβολική δόση πικρίζει.

Δεντρολίβανο (Rosmarinus officinalis)

Είναι ένας αρωματικός θάμνος που αναπτύσσεται σε εύκρατα κλίματα, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις. Ανθοφορεί από τον Απρίλιο, έως τον Αύγουστο. Σήμερα οι χώρες με την μεγαλύτερη παραγωγή είναι η Γαλλία, το Μαρόκο και η Ισπανία.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του δεντρολίβανου. Δραστικά συστατικά: τανίνες, πικρές ουσίες, φλαβονοειδή, τριτερπενικό οξύ και τριτερπενική ακλοόλη.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ:  Τα αιθέρια έλαια διεγείρουν το νευρικό σύστημα και την κυκλοφορία του αίματος. Το δεντρολίβανο έχει σπασμολυτικές, αντιβακτηριακές και αντιικές ιδιότητες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι του δεντρολίβανου είναι εξαιρετικά ωφέλιμο σε παθήσεις του πεπτικού συστήματος. Καταπραΰνει τις κράμπες του στομάχου και ωφελεί σε προβλήματα του εντέρου και της χοληδόχου κύστης. Είναι επίσης ωφέλιμο σε προβλήματα της εμμηνορρυσίας, των κολπικών εκκρίσεων και της νευρικότητας κατά την εμμηνόπαυση. Το έλαιο του δεντρολίβανου σε εξωτερική χρήση, σε λουτρό ή με μασάζ είναι τονωτικό σε περίπτωση εξάντλησης. Διεγείρει την κυκλοφορία του αίματος στο δέρμα, απαλύνει τον πόνο σε εξαρθρώσεις και διαστρέμματα, τονώνει την κυκλοφορία.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Είναι από τα καταλληλότερα αρωματικά φυτά για να φτιάξουμε αρνί στο φούρνο, στη σχάρα και την κατσαρόλα. Δένει γευστικά με τις πατάτες φούρνου, τις ψητές κολοκύθες και σε μαρινάδες κρεατικών. Με το δεντρολίβανο ενισχύεται το άρωμα της σάλτσας σαβόρο (ξύδι, ελαιόλαδο, σκόρδο και δεντρολίβανο), που συνοδεύει τα ψάρια.

Βασιλικός  (Οcimum basilicum)

Είναι ένα από τα πιο δημοφιλή βότανα παγκοσμίως και ένα από τα πιο αρωματικά φυτά. Είναι ποώδες, πολυετές ή μονοετές φυτό με γλυκό και έντονο άρωμα. Το ύψος του κυμαίνεται από 20 έως 100 εκατοστά. Τα φύλλα του είναι πράσινα και ποικίλουν σε σχήμα και μέγεθος (πλατύφυλλος-ψιλλόφιλος), ενώ τα άνθη του είναι μικρά άσπρα ή ροζ και ανθίζουν στις κορυφές των βλαστών.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του βασιλικού. Κύρια δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια όπως, εστραγόλη, κινεόλη, λιναλόλη, τανίνες και φλαβονοειδή.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ:  Τα αιθέρια έλαια και οι τανίνες καταπολεμούν το φούσκωμα και το στομαχόπονο. Ο βασιλικός λέγεται ότι έχει εφιδρωτικές ιδιότητες. Έχει αποδειχθεί από την φαρμακολογία, ότι διεγείρει και αυξάνει τη γαλακτόρροια σε θηλάζουσες γυναίκες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι του βασιλικού είναι καλό για το στομαχόπονο και προκαλεί εφίδρωση. Θηλάζουσες μητέρες με ανεπαρκή γαλακτόρροια, μπορούν να την αυξήσουν τρώγοντας πέστο βασιλικού.

ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ: Τα ευωδιαστά φύλλα του αρωματικού αυτού φυτού, χρησιμοποιούνται φρέσκα σε σαλάτες και φρουτοσαλάτες. Είναι ιδανικός για να διακοσμήσει ένα πιάτο, ενώ δένει απόλυτα με ντομάτα, ζυμαρικά και ριζότο. Τα φύλλα του πλατύφυλλου βασιλικού είναι το βασικό συστατικό για την παρασκευή σάλτσας πέστο. Αποφεύγετε να το ψιλοκόβετε, καθώς οξειδώνεται. Ταιριάζει σε πίτσες, μαρινάδες θαλασσινών, χορτόπιτες και τυρόπιτες, ενώ πολλές γυναίκες τον χρησιμοποιούν όταν φτιάχνουν προζύμι.

Κάρδαμο ή Καρδάμωμο ή κακουλές (Elettaria cardamomum)

Είναι ένα αυτοφυές αρωματικό φυτό, που τα φύλλα του έχουν πικάντικη γεύση. Κατάλληλο έδαφος για να αναπτυχθεί είναι τo υγρό, διότι χρειάζεται αρκετό νερό. Η συγκομιδή του κάρδαμου πραγματοποιείται, κυρίως τους ανοιξιάτικους μήνες και είναι πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά. Αποφεύγεται η αποξήρανση του γιατί χάνει τις ιδιότητες του.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Oι σπόροι του, με κυριότερα δραστικά συστατικά, τα αιθέρια έλαια.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ:  Τα αιθέρια έλαια διεγείρουν την παραγωγή του γαστρικού υγρού και διευκολύνουν τις κινήσεις του εντέρου. Έχουν επίσης και σπασμολυτικές ιδιότητες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ:  Το τσάι του κάρδαμου θεωρείται χωνευτικό. Βοηθάει στο μετεωρισμό και ανακουφίζει από στομαχικούς πόνους και κράμπες. Το μάσημα των σπόρων ή οι γαργάρες με κρύο τσάι φρεσκάρουν την αναπνοή και βοηθούν γενικά στην κακοσμία του στόματος.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Έχει χαρακτηριστεί η βασίλισσα των μπαχαρικών και είναι από τα πιο ακριβά σε όλο τον κόσμο. Πωλείται σε μορφή σπόρων ή περικάρΣτην Ελλάδα η ρίγανηπιο. Το χρώμα του είναι είτε μαύρο, είτε πράσινο, είτε λευκό. Είναι η βάση στο μείγμα κάρι στην Ινδία και τη Σρι Λάνκα, καθώς και στο μείγμα μπαχαρικών γκαράμ μασάλα (garam masala). Ταιριάζει με λαχανικά, πίτες φρούτων και παρασκευές κρεάτων. Είναι επίσης βασικό συστατικό για μικρασιατικά τσουρέκια και βασιλόπιτες. Σε αραβικές χώρες χρησιμοποιείται και ως αρωματικό του καφέ.

Φασκόμηλο (Salvia officinalis)

Ή αλλιώς τσάι της Ελλάδας. Πρόκειται για αυτοφυή θάμνο, που αναπτύσσεται στην Μεσόγειο και την κεντρική Ευρώπη, σε εδάφη ηλιόλουστα, πετρώδη και άγονα. Τα άνθη του εξαιρετικά αρωματικού αυτού φυτού, έχουν φωτεινό μπλε χρώμα και μήκος 2-3 εκατοστά. Είναι πλούσιο σε ευεργετικά συστατικά και μπορούμε να το βρούμε παντού. Η συλλογή των φύλλων, γίνεται τον Μάιο και τον Ιούνιο.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα περιέχουν μια μεγάλη γκάμα συστατικών με φαρμακευτικές ιδιότητες. Τα πιο σημαντικά είναι: αιθέρια έλαια, σαλβίνη, σιρσιμαριτίνη και ροσμαρινικό οξύ.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Η σαλβίνη και η σιρσιμαριτίνη, εξουδετερώνουν τα βακτήρια. Το ροσμαρινικό οξύ έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Τα αιθέρια έλαια λειτουργούν ως ανθιδρωτικά, γιατί επιδρούν στο κέντρο ρύθμισης της θερμοκρασίας του σώματος.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι του φασκόμηλου περιορίζει την παραγωγή του ιδρώτα που προέρχεται από το στρες, το άγχος ή την εμμηνόπαυση. Γαργάρες με τσάι ανακουφίζουν από τις φλεγμονές του στόματος και του λαιμού. Τα δραστικά συστατικά καταπολεμούν τα παθογόνα μικρόβια και τις λοιμώξεις, από απλή ουλίτιδα ή ήπιο βήχα, μέχρι βαριά αμυγδαλίτιδα και φλεγμονές των βλεννογόνων, που σχετίζονται με ακτινοθεραπείες.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Τα φύλλα του φασκόμηλου χρησιμοποιούνται φρέσκα ή αποξηραμένα, για να αρωματίσουν τα πιάτα. Ταιριάζει με λευκά κρεατικά (κοτόπουλο, κουνέλι). Τα τσιγαρισμένα φύλλα σε λιωμένο βούτυρο, αποτελούν εξαίσιο γαρνίρισμα για γεμιστά ζυμαρικά. Ωστόσο, πρέπει να αποφεύγεται ο συνδυασμός με άλλα βότανα, γιατί το φασκόμηλο έχει την τάση να ακυρώνει τη γεύση και το άρωμα τους.

Σχοινόπρασσο (Allium schoenoprasum)

Είναι φυτό πολυετές, με ύψος που φτάνει τα 20 εκατοστά. Τα άνθη του  είναι ρόδινα, κυλινδρικά και ανθίζουν από τον Ιούνιο, μέχρι τον Ιούλιο. Είναι πολύτιμο αρωματικό φυτό για την διατήρηση της υγείας του οργανισμού. Είναι ένα είδος κρεμμυδιού που αναπτύσσεται στην Ευρώπη, την Αμερική, την Ασία και την Κίνα. Χρειάζεται δροσερό κλίμα για να ευδοκιμήσει, συνεπώς, κατάλληλη εποχή για καλλιέργεια είναι το φθινόπωρο.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του.

Κύρια δραστικά συστατικά: βιταμίνη Κ, φολικό οξύ, κάλιο, φώσφορο, χολίνη, ασβέστιο και μαγνήσιο, σίδηρο και πολλά αντιοξειδωτικά.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Βοηθά στην αναιμία και στην κατάθλιψη. Επιδρά θετικά στον καρκίνο του στομάχου, ενώ δρα αισθητά στη μείωση εκδήλωσης καρκίνου του προστάτη. Βελτιώνει τις εγκεφαλικές λειτουργίες και την μνήμη.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Τα αρωματικά του φύλλα, είναι ιδανικά για σαλάτες και πίτες. Τα ξηρά σχοινόπρασσα χρησιμοποιούνται σε σούπες, ομελέτες και σε πιάτα κρεατικών και ψαρικών.

Μαιντανός (Petroselinum crispum)

Ένα διετές φυτό που αναπτύσσεται σε μεσογειακό κλίμα. Τα φύλλα του έχουν άγρια όψη, με ακανόνιστο σχήμα και έντονη μυρωδιά.  Χρησιμοποιείται τόσο στην μαγειρική όσο και στην φαρμακευτική.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα και η ρίζα του μαϊντανού. Κύρια δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια και απιόλη. Τα φύλλα είναι πλούσια σε βιταμίνη C, προβιταμίνη Α και κάλιο.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Η απιόλη έχει διουρητικές και χωνευτικές ιδιότητες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι του μαϊντανού καθαρίζει τα νεφρά και προλαμβάνει τη νεφρολιθίαση. Σε περίπτωση ανορεξίας, το τσάι ή το κρασί του μαϊντανού, διεγείρουν την έκκριση του σάλιου και του γαστρικού υγρού. Το κατάπλασμα, καταπραΰνει τον πόνο και το οίδημα σε διαστρέμματα. Τρώγοντας 1 κ.σ. μαϊντανό τη μέρα, καλύπτουμε τις ανάγκες του οργανισμού, στις κυριότερες βιταμίνες.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Ο μαϊντανός λόγω της γεύσης και του χρώματος του, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε οποιοδήποτε πιάτο. Είναι καλύτερο να καταναλώνεται φρέσκος, όπως όλα τα μυρωδικά,  ώστε να δώσει άρωμα και να διατηρήσει όλες τις ιδιότητες του. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, η ρίζα του μαϊντανού τρώγεται βραστή.

Σέλινο (Αpium graveolens)

Ένα διετές ή πολυετές φυτό που το ύψος του φτάνει τα 80 εκατοστά. Η ρίζα του είναι σαρκώδης, ο βλαστός του πολύκλαδος και τα φύλλα του τριγωνικά οδοντωτά, με μικρά λευκά λουλουδάκια.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα κοτσάνια, τα φύλλα, οι σπόροι και οι ρίζες. Κύρια δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια, φλαβονοειδή, φουρανοκουμαρίνες, βιταμίνες και μεταλλικά στοιχεία.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια έχουν διουρητικές ιδιότητες. Ο συνδυασμός των φλαβονοείδων, των βιταμινών και των  μεταλλικών στοιχείων, ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα, βελτιώνουν τον μεταβολισμό, τονώνουν τον οργανισμό και βοηθούν στην ανάρρωση.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Από τη ρίζα του αρωματικού αυτού φυτού, μπορούμε να παρασκευάσουμε χυμούς, πιάτα λαχανικών και σαλάτες, τα οποία είναι διουρητικά και συνιστώνται για τις πέτρες και γενικά τις παθήσεις των νεφρών. Το τσάι με αποξηραμένα φύλλα ή σπόρους σέλινου, είναι επίσης διουρητικό και θεωρείται ότι βοηθάει στη νευρική αδυναμία, τις φλεγμονές του ανώτερου αναπνευστικού και σε χρόνιες παθήσεις των πνευμόνων.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Το σέλινο κατέχει σημαντική θέση στην ελληνική κουζίνα. Το έντονο άρωμα του, δίνει εξαιρετική γεύση σε σούπες, σαλάτες, αφεψήματα και ποτά. Ωστόσο η χρήση του στην ζαχαροπλαστική, αποφεύγεται.

Βαλεριάνα (Valeriana officinalis)

Ένα πολυετές, ποώδες και ανθοφόρο αρωματικό φυτό, που ανθοφορεί τους καλοκαιρινούς μήνες, σε μέρη υγρά και ψυχρά. Είναι δημοφιλές βότανο για τις αγχολυτικές και ηρεμιστικές  του ιδιότητες, ωστόσο ο μηχανισμός δράσης του φυτού δεν είναι γνωστός.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: H ρίζα, που κυρίως περιέχει πικρές ουσίες, αιθέρια έλαια, βαλεριανικό οξύ και αλκαλοειδή, όπως κατινίνη και βαλερίνη.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Οι πικρές ουσίες σε συνδυασμό με τα αιθέρια έλαια, βοηθούν στη συγκέντρωση και ταυτόχρονα έχουν ηρεμιστική δράση σε κατάσταση υπερδιέγερσης και νευρικής διαταραχής. Τα δραστικά συστατικά επιδρούν στον εγκέφαλο και βελτιώνουν την ποιότητα του ύπνου. Επιπλέον τα αιθέρια έλαια, λειτουργούν σπασμολυτικά σε ψυχοσωματικά και γαστρεντερικά προβλήματα. Τα αλκαλοειδή μειώνουν την καούρα και την τάση για εμετό.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι και η σκόνη του φυτού, βοηθούν σε πονοκεφάλους από υπερένταση, ανησυχία, νευρικότητα και αδυναμία συγκέντρωσης. Το βάμμα και το κρασί της βαλεριάνας ωφελούν επίσης σε ανησυχία, έλλειψη συγκέντρωσης και αϋπνία. Όταν προστεθεί στο μπάνιο, σε έμβρεγμα, βοηθάει στον ύπνο.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Η βαλεριάνα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μια δροσερή σαλάτα, με ελαφριά και ήπια γεύση. Οι συνταγές με βάση την βαλεριάνα είναι εύκολες και νόστιμες.

Ματζουράνα (Οriganum majorana)

Πρόκειται για πολυετές φυτό, που αναπτύσσεται σε περιοχές της Μεσογείου. Στους αρχαίους χρόνους ήταν σύμβολο ευτυχίας και ειρήνης. Είναι ένα από τα πιο γνωστά βότανα, που όμως δεν χρησιμοποιείται αρκετά στις ημέρες μας.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα υπέργεια μέρη του φυτού. Τα συστατικά της μαντζουράνας είναι αιθέρια έλαια, πικρές ουσίες και τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια της μαντζουράνας έχουν ήπιες σπασμολυτικές ιδιότητες και προλαμβάνουν το φούσκωμα. Ο συνδυασμός των συστατικών της, έχει βλεννολυτικές ιδιότητες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι της μαντζουράνας ωφελεί σε γαστρεντερικά προβλήματα και παθήσεις της χοληδόχου κύστης. Ωφελεί επίσης σε διάρροια, μετεωρισμό και ανορεξία. Λίγη αλοιφή μαντζουράνας κάτω από τη μύτη των παιδιών, μπορεί να ξεμπλοκάρει τα ρουθούνια. Για το μετεωρισμό, βάλτε λίγο έλαιο πάνω στον αφαλό και μετά από 10 με 20 λεπτά θα ανακουφιστείτε. Η αλοιφή της μαντζουράνας συνιστάται επίσης για νευρικούς πόνους, διαστρέμματα και πληγές που αργούν να επουλωθούν.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Δεν είναι λίγοι αυτοί που χρησιμοποιούν τη ματζουράνα ως αφέψημα για τη χώνεψη. Ταιριάζει σε σάλτσες, σούπες κοτόπουλου, κεφτέδες, αυγά και ψάρια, καθώς χαρίζει γλυκό και ιδιαίτερο άρωμα.

Κόλιανδρος (Grataegus oxyacantha)

Ο κόλιανδρος μοιάζει πολύ με τον μαϊντανό. Οι ρίζες του προέρχονται από τη Δυτική Ασία και την Βόρεια Αφρική, ωστόσο σήμερα καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο, εξαιτίας των πολλών θεραπευτικών του χρήσεων. Ανθίζει στην έναρξη του καλοκαιριού, έχει σκουρόχρωμα φύλλα και οι καρποί του είναι κυκλικοί, χρώματος καφέ.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Οι καρποί και τα φύλλα του φυτού. Τα δραστικά του συστατικά είναι τα αιθέρια έλαια και οι τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια και οι τανίνες έχουν σπασμολυτικές ιδιότητες, προλαμβάνουν την ανάπτυξη των βακτηρίων και βοηθούν τη χώνεψη.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι από κόλιανδρο είναι αντισηπτικό, αναλγητικό και χωνευτικό. Συνδυασμένο με μάραθο και κύμινο είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό για τις γαστρεντερικές κράμπες.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Είναι από τα αρωματικά βότανα που χρησιμοποιούνται σπάνια στην κουζίνα, ωστόσο αποτελεί ένα από τα πιο χρήσιμα μπαχαρικά. Ταιριάζει πολύ με ζαμπόν, χοιρινό κρέας και είναι κατάλληλο για σαλάτες, θαλασσινά και πιάτα ψαριών.

Χαμομήλι (Matricaria recutita)

Ένα μονοετές φυτό που ευδοκιμεί σε χερσαία εδάφη σε ολόκληρη την Ελλάδα. Η ανθοφορία του ξεκινά τον Απρίλιο και φτάνει μέχρι τον Ιούνιο. Αν και χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την παρασκευή ροφήματος, εντούτοις ανήκει στον μακρύ κατάλογο με τα αρωματικά φυτά.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Tα άνθη του χαμομηλιού είναι, πλούσια σε αιθέρια έλαια, όπως χαμαζουλίνη και βιζαβολόλη. Άλλα δραστικά συστατικά: φλαβονοειδή, τανίνες και βαλεριανικό οξύ.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια του χαμομηλιού έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και είναι ιδανικά για φλεγμονές του γαστρεντερικού και του αναπνευστικού. Επίσης για παθήσεις του δέρματος, όπως η ακμή, αποστήματα, χρόνιες πληγές ή φλεγμονές της βάσης των νυχιών.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Σε τακτική λήψη το τσάι χαμομηλιού, βοηθάει σε στομαχικές διαταραχές, αδιαθεσία, ναυτία και εντερίτιδα. Γαργάρες ή πλύσεις του στόματος με τσάι διευκολύνουν τη θεραπεία της ουλίτιδας, της στοματίτιδας και της φαρυγγίτιδας. Εισπνοές ατμών χαμομηλιού ωφελούν στη γρίπη και το βήχα. Λουτρό με χαμομήλι συνιστάται για χρόνιες πληγές, αιμορροΐδες και φλεγμονές των νυχιών.

ΚΟΣΜΕΤΟΛΟΓΙΑ: Το χαμομήλι σε συνδυασμό με σόδα και μπανάνα, μπορεί να χαρίσει λάμψη στο πρόσωπο, ενώ μαζί με γιαούρτι είναι ιδανικό για την ενυδάτωση του αφυδατωμένου και κουρασμένου δέρματος.

Γλυκάνισος (Pimpinella anisum)

Ετήσιο ή πολυετές ποώδες βότανο που το ύψος του φτάνει τα 90 εκατοστά. Ο γλυκάνισος μεγαλώνει σε γόνιμα και καλά στραγγιζόμενα εδάφη. Βρίσκει εφαρμογή στην αρωματοποιία και την φυτοθεραπεία, ενώ ανήκει στα βότανα που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή ηδύποτων.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Οι μικροί, ωοειδείς καρποί του γλυκάνισου. Οι αποξηραμένοι καρποί περιέχουν κυρίως αιθέρια έλαια και ιδιαίτερα τρανς-ανηθόλη.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια του γλυκάνισου ανακουφίζουν από μετεωρισμό, τονώνουν το στομάχι και καταπραΰνουν το βήχα. Είναι επίσης γαλακταγωγό.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι του γλυκάνισου, όταν πίνεται σε μικρές ποσότητες κατά τη διάρκεια της μέρας, ανακουφίζει από το βήχα και το μετεωρισμό. Στα βρέφη που θηλάζουν μπορείτε να δίνετε 1 περίπου κ.σ. τσάι γλυκάνισου πριν το θηλασμό, ως ορεκτικό. Γυναίκες με ανεπαρκή γαλακτόρροια, καλό είναι να πίνουν τακτικά τσάι γλυκάνισου ή ειδικό τσάι που να περιέχει γλυκάνισο.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Η ανηθόλη είναι υπεύθυνη για την έντονη γεύση του γλυκάνισου και αποτελεί την βάση για την παραγωγή αποσταγμάτων (ούζο), λικέρ (sambuca) και αναψυκτικών. Στην μαγειρική, προσδίδει μια γλυκιά και ελαφρώς καυτερή γεύση που τον κάνει ιδανική επιλογή σε πιάτα κρεάτων, καθώς και σε λαχανικά, καρότα και κόκκινα λάχανα.

Άνηθος (Αnethum graveolens)

Μονοετές φυτό που καλλιεργείται στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Τα φύλλα του φτάνουν τα 2 με 4 χιλιοστά. Έχουν γεύση γλυκόριζας και ιδιαίτερο άρωμα. Φύεται τον Απρίλιο σε εδάφη με καλό χώμα και χρειάζεται καθημερινό πότισμα τις βραδινές ώρες.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Συνήθως ο σπόροι και τα φύλλα του φυτού. Κύρια συστατικά: αιθέρια έλαια, μεταλλικά στοιχεία και πικρές ουσίες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια του άνηθου μειώνουν τον μετεωρισμό, ανακουφίζουν από τις συσπάσεις του εντέρου, τον στομαχόπονο και τα προβλήματα του υπογαστρίου στις γυναίκες, ενώ σταματούν τον λόξιγκα.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Πιείτε τσάι ή κρασί από άνηθο, πριν, κατά τη διάρκεια, ή μετά το γεύμα για να προλάβετε  να αντιμετωπίσετε τη δυσπεψία. Μασήστε σπόρους άνηθου για το λόξιγκα. Γυναίκες που θηλάζουν, με ανεπαρκή γαλακτόρροια πρέπει να πίνουν τακτικά τσάι από άνηθο, γλυκάνισο, μάραθο και κύμινο. Το εδρόλουτρο συνιστάται για ενοχλήσεις στο υπογάστριο.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Χρησιμοποιείται τόσο ο σπόρος, όσο και τα φύλλα του άνηθου. Το  ξεχωριστό άρωμα του συνδυάζεται άψογα με αγκινάρες αυγολέμονο, αρακά και σπανάκι. Χαρίζει άρωμα σε πίτες, σαλάτες και σούπες, ενώ οι σπόροι του χρησιμοποιούνται στο ψωμί.

Από τον μακρύ κατάλογο με τα αρωματικά βότανα, ο άνηθος είναι από τα πιο δημοφιλή στη χώρα μας.

Μελισσόχορτο (Μelissa officinalis)

Η λίστα με τα βότανα, που συντάξαμε για τους αναγνώστες του votanonkipos.gr, δε να μην περιέχει το μελισσόχορτο. Πρόκειται για πολυετές και ποώδες φυτό, με τα λουλούδια του να ελκύουν τις μέλισσες και γι αυτό έχει πάρει αυτή την ονομασία. Το μελισσόχορτο έχει ρίζες σε Ευρώπη, Κεντρική Ασία και Ιράν ωστόσο στις μέρες μας καλλιεργείται σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην Ελλάδα ευδοκιμεί μόνο τους ζεστούς μήνες (άνοιξη-καλοκαίρι).

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του μελισσόχορτου. Κύρια δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια, σιτρονελόλη και σιτράλ και σε μικρότερες ποσότητες πικρές ουσίες και τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια έχουν σπασμολυτικές ιδιότητες και προλαμβάνουν τις φλεγμονές από βακτήρια και μύκητες. Οι τανίνες ενδυναμώνουν τους καρδιακούς μύες και έχουν αντιφλεγμονώδεις και αντιβιοτικές ιδιότητες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Τακτική λήψη του μελισσόχορτου σε τσάι ωφελεί στη νευρικότητα, τους πονοκεφάλους από υπερένταση και την ανορεξία. Το λουτρό με μελισσόχορτο είναι ηρεμιστικό και πριν από τον ύπνο βοηθάει σε προβλήματα αϋπνίας. Το βάμμα του μελισσόχορτου ανακουφίζει επίσης από πονοκεφάλους, από υπερένταση και ωφελεί στο στοματικό έρπη.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Πίνεται ως τσάι ενώ χρησιμοποιείται στην παρασκευή χυμών, κρασιών και του σαρτρέζ (πράσινο λικέρ). Η γεύση και το άρωμα λεμονιού που αναδύει, το καθιστά ιδανική επιλογή για σούπες, ψάρια, κρέατα, μανιτάρια και λεμονάτα πιάτα.

Λεβάντα (Lavandula angustifolia)

Ένας πολυετής θάμνος που αναπτύσσεται στην Δυτική Μεσόγειο και ειδικά στην Ισπανία. Ένα από τα βότανα που είναι ιδιαίτερα γνωστά για το πλούσιο άρωμα και τις θεραπευτικές ιδιότητες της. Στην αρχαία Αίγυπτο έβρισκε εφαρμογή, εκτός από την φαρμακευτική και στην αρωματοποιία.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα άνθη της λεβάντας. Κύρια δραστικά συστατικά: το αιθέριο έλαιο με το εξαιρετικό του άρωμα, τανίνες, φλαβονοειδή, φυτοστερόλες και κουμαρίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Το αιθέριο έλαιο της λεβάντας ηρεμεί το νευρικό σύστημα. Οι τανίνες βοηθούν στη διάρροια και γενικά η λεβάντα διεγείρει την έκκριση της χολής.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι της λεβάντας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ηρεμιστικό για τη νευρικότητα, το άγχος και την αϋπνία. Μασάζ με αιθέριο έλαιο λεβάντας, ανακουφίζει από ρευματικούς πόνους. Το λουτρό με λεβάντα  είναι ταυτόχρονα κατευναστικό και αναζωογονητικό και συνιστάται για υποτονικούς ασθενείς. Ένα μαξιλάρι από άνθη λεβάντας βοηθάει σε προβλήματα αϋπνίας και προωθεί έναν βαθύ και αναζωογονητικό ύπνο.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Τα ευωδιαστά λουλούδια της, σε ελάχιστη ποσότητα, αρωματίζουν και δίνουν ωραία γεύση σε παγωτά, τούρτες, μπισκότα, μαρμελάδες, πουλερικά και χοιρινό.Η λεβάντα μαζί με εστραγκόν, ματζουράνα, θυμάρι και δεντρολίβανο αποτελούν τα συστατικά του Herbes de Provence. (κουζίνα Προβηγκίας).

Κύμινο (Νigella sativa)

Φυσικά, πρόκειται για ένα ακόμη βότανο που ανήκει στα αρωματικά φυτά. Μικρό ποώδες φυτό, με ξεχωριστό και έντονο άρωμα, με την γεύση του να είναι το ίδιο έντονη και δυνατή. Το κύμινο αποτελεί ένα ιδιαίτερο βότανο για τον άνθρωπο, καθώς τα οφέλη που προσφέρει είναι πολλά.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Οι σπόροι και οι καρποί του κύμινου. Κύρια δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια και λίπη, τανίνες, πικρές ουσίες και σαπωνίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Το αιθέριο έλαιο νιγκελόνη ωφελεί στους βρογχικούς σπασμούς και η θυμοκινόνη διεγείρει την έκκριση της χολής. Το γ-λινολεϊκο οξύ, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και εσωτερικά και εξωτερικά, ανακουφίζει τις δερματικές παθήσεις και ωφελεί σε ουρική αρθρίτιδα, ρευματισμούς και αυτοάνοσες ασθένειες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι των σπόρων διεγείρει την έκκριση χολής και προλαμβάνει το φούσκωμα. Προσθέστε σπόρους κύμινου στο φαγητό για καλύτερη πέψη και καλύτερη υγεία. Το έλαιο των σπόρων κατευνάζει τα συμπτώματα των ρευματισμών, της ουρικής αρθρίτιδας και των αυτοάνοσων ασθενειών. Χρησιμοποιείστε αυτό το έλαιο σε εξωτερική χρήση, σε ξηροδερμία με λέπια, νευροδερματίτιδα ή ρευματισμούς.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ:  Η μυρωδιά του αναδύεται μόνο όταν αλέθεται και θυμίζει πολύ, άρωμα ματζουράνας. Στην μαγειρική χρησιμοποιούνται μόνο οι σπόροι του φυτού. Προστίθεται σε φαγητά της κατσαρόλας και στην παρασκευή ψωμιού ενώ είναι μια καλή προσθήκη σε τηγανιτά πιάτα και πουλερικά.

Πικραλίδα (Τaraxacum officinalis)

Είναι χόρτο που βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα λιβάδια της Ελλάδας. Είναι πολυετής πώα με πολλές ποικιλίες. Ανθίζει τον Ιούνιο και τον Ιούλιο ενώ αποτελεί φυτό με σημαντικές θεραπευτικές ιδιότητες.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα νεαρά φύλλα πριν από την άνθιση του φυτού και οι ρίζες. Δραστικά συστατικά: πικρές ουσίες, τριτερπένια, στερόλες, φλαβονοειδή, τανίνες, κάλιο, ψευδάργυρος και το σύμπλεγμα των βιταμινών Β.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Οι πικρές ουσίες ανοίγουν την όρεξη, διεγείρουν την έκκριση της χολής και έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Το κάλιο είναι διουρητικό και ο συνδυασμός όλων των δραστικών συστατικών του φυτού έχει θετική επίδραση στον ερειστικό ιστό (οστά, αίμα).

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι διεγείρει τη λειτουργία του ήπατος και των νεφρών. Χολή και ούρα παράγονται σε αυξημένο ρυθμό. Μια αγωγή με τσάι αποτοξινώνει τον οργανισμό και μειώνει τους ρευματικούς πόνους ενώ ενισχύει και τον ερειστικό ιστό. Οι πάσχοντες από ρευματισμούς μπορούν να δοκιμάσουν επίσης κομπρέσες από ρίζα, στις πάσχουσες αρθρώσεις.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Έχει χαρακτηριστεί ως τρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας. Ο συνήθης τρόπος χρήσης της πικραλίδας, είναι σε βραστή σαλάτα με λεμόνι και ελαιόλαδο. Μπορούν ωστόσο να καταναλωθούν και ωμές ή τσιγαριστές σε ομελέτες.  Στην Ευρώπη γίνεται παραγωγή μαρμελάδας, στην Πολωνία παραγωγή σιροπιού, ενώ στην Ινδία χρησιμοποιείται ωςχρωστική ουσία.

Εστραγκόν

Ένας πολυετής ποώδης θάμνος με καταγωγή από την Ανατολική Ευρώπη. Ονομάζεται και δράκος, διότι η ρίζα του θυμίζει δράκο (φίδι). Οι Ρωμαίοι το εφάρμοζαν σε πληγές από δαγκώματα φιδιών.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του εστραγκόν. Δραστικά συστατικά: Βιταμίνες A  και C, ιώδιο, τανίνες, κάλιο και φλαβονοειδή.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Οι τανίνες και τα φλεβονοειδή, βοηθούν στην αποτοξίνωση και στον καθαρισμό του οργανισμού.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το έγχυμα είναι ιδανικό για την αντιμετώπιση της ναυτίας, του λόξιγκα, της αϋπνίας. Δρα επίσης ως χωνευτικό και τονωτικό.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Η γεύση του εστραγκόν είναι ιδιαίτερη και θυμίζει αυτή του γλυκάνισου. Αποτελεί βασικό συστατικό της γαλλικής σάλτσας μπεαρνέζ, ενώ είναι και ένα από τα υλικά του μείγματος fines herbes. Δένει εξαιρετικά με εντόσθια, ψάρια και πιάτα αυγών. Για περισσότερη γεύση και άρωμα, καλό θα ήταν να καταναλώνεται φρέσκο και σε μικρή ποσότητα.

Κρόκος Κοζάνης

Από τα πιο δημοφιλή βότανα και ένα από τα πιο ακριβά. Πρόκειται για αυτοφυές φυτό που αναπτύσσεται σε ακαλλιέργητους αγρούς της Ισπανίας, της Σικελίας, του Ιράν και του Κασμίρ. Η μοναδική περιοχή στην Ελλάδα που καλλιεργείται το συγκεκριμένο φυτό εδώ και δεκαετίες , είναι η Κοζάνη.Έχει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό να μην παράγει σπόρους, όποτε η αναπαραγωγή του γίνεται με την διαδικασία της διάσπασης. Η σπορά του γίνεται τον Ιούνιο και Ιούλιο ενώ η συλλογή του τον Οκτώβριο και Νοέμβριο.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Οι ίνες του φυτού. Δραστικά συστατικά: Σίδηρος, μαγγάνιο, βιταμίνη C, και κάλιο.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Το σαφράν έχει τονωτικές δράσεις, καθυστερεί τη διαδικασία γήρατος, βοηθά στη επιβράδυνση της εκφύλισης της ωχρής κηλίδας, ανακουφίζει από αγχώδεις διαταραχές, καταπραΰνει πόνους περιόδου, διευκολύνει την πέψη και μειώνει την αρτηριακή πίεση.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Ο σίδηρος είναι σημαντικός στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων. Το πτητικό έλαιο έχει αντιοξειδωτικές και αντισπασμωδικές ιδιότητες.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Χρησιμοποιείται σε πιάτα ψαρικών, κρεατικών, σάλτσες και ροφήματα, καθώς προσδίδει εξαιρετικό άρωμα και πικάντικη γεύση. Για να μην πικρίζει, συνιστάται ελάχιστη ποσότητα στη χρήση. Σε περίπτωση που ο κρόκος έχει μορφή σκόνης θα πρέπει πρώτα να διαλυθεί σε νερό, ενώ τα στίγματα πρέπει να μουλιάσουν για μια ώρα, πριν το μαγείρεμα.

Κρόκος Κοζάνης ή σαφράν: Το υπερπολύτιμο μπαχαρικό.

Τσάι του βουνού

Ευδοκιμεί στις ορεινές περιοχές τις Ελλάδας. Έχει πολλές βιταμίνες και φαρμακευτικές ιδιότητες.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του φυτού. Δραστικά συστατικά: φλαβονοειδή, φαινυλοπροπάνια ιριδοειδή, μονοτερπένια και διτερπένια.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Οι επουλωτικές  καθώς και οι αντιμικροβιακές και αντιβακτηριακές δράσεις του, το καθιστούν κατάλληλο για εφαρμογή σε τραύματα.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το έγχυμα είναι ιδανικό για την καταπολέμηση της υπέρτασης, του κρυολογήματος και των στομαχικών διαταραχών. Επίσης δρα προστατευτικά κατά του Αλτσχάιμερ, της αναιμίας και της οστεοπόρωσης, καθώς ενισχύει το ανοσοποιητικό και βελτιώνει την καρδιαγγειακή λειτουργία. Το αιθέριο έλαιο του τσαγιού είναι αντιμικροβιακό, καθώς περιέχει την ουσία καρβακρόλη.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Αποτελεί το πιο δημοφιλές αφέψημα.

ΚΟΣΜΕΤΟΛΟΓΙΑ: Το τσάι του βουνού βρίσκει εφαρμογή και στην βιομηχανία της ομορφιάς, καθώς φτιάχνουν κρέμες αντιγήρανσης, σαμπουάν και μάσκες που προστατεύουν το χρώμα των μαλλιών από το ξεθώριασμα.

Μέντα (Mentha piperita)

Ένα ακόμη βότανο στη λίστα με τα αρωματικά φυτά. Πρόκειται για πολυετές, ποώδες φυτό που αναπτύσσεται παντού. Η καλλιέργεια της είναι εύκολη,αφού πολλαπλασιάζεται με γοργούς ρυθμούς. Είναι γνωστή από τα αρχαία χρόνια, εξαιτίας των αρωματικών και φαρμακευτικών ιδιοτήτων της.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα της μέντας. Δραστικά συστατικά: Αιθέρια έλαια, κυρίως μενθόλη, φλαβονοειδή και σε μικρότερες ποσότητες πικρές ουσίες και τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια έχουν ήπιες σπασμολυτικές ιδιότητες και εγείρουν την έκκριση της χολής. Η μενθόλη σε εξωτερική χρήση, προκαλεί τοπική ψύξη και δρα ως παυσίπονο. Οι πικρές ουσίες και οι τανίνες είναι ορεκτικές και χωνευτικές ουσίες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι της μέντας θεωρείται ωφέλιμο σε παθήσεις της χοληδόχου κύστης. Δε συνιστάται όμως σε άτομα με έλκος στομάχου. Το τσάι της μέντας είναι δημοφιλές για κρυολογήματα και έχει όντως σπασμολυτικές ιδιότητες, αλλά η μενθόλη είναι πολύ δυνατή για ερεθισμένους βλεννογόνους και για αυτό δεν είναι πλέον κατάλληλο βλεννολυτικό φάρμακο. Ωστόσο, ένα φλιτζάνι τσάι μέντας είναι ορεκτικό, χωνευτικό για τις λιπαρές τροφές και ωφελεί στη ναυτία και τους πόνους της δυσμηνόρροιας. Σε εξωτερική χρήση το έλαιο ή το βάμμα της μέντας, ωφελούν σε πονοκεφάλους από υπερένταση ή σε οιδήματα. Επειδή προκαλεί τοπική ψύξη, διεγείρει την κυκλοφορία του αίματος, δροσίζει και ανακουφίζει.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Η σάλτσα μέντας είναι ιδανική με μοσχάρι και αρνί, ενώ αρωματίζει το ρύζι, τις σαλάτες και τις μαρινάδες των θαλασσινών. Το ρόφημα μέντας αποτελεί εθνικό ποτό του Μαρόκο και της Τυνησίας.

ΚΟΣΜΕΤΟΛΟΓΙΑ: Εφαρμόζεται για σκευάσματα ενάντια της ακμής και των δερματικών παθήσεων.

Δίκταμο

Χαμηλός ημιξυλώδης θάμνος με βελούδινη υφή και  εξαιρετικό άρωμα. Στην αρχαιότητα, η προστάτιδα των γυναικών που βρίσκονται στη λοχεία, Αρτέμιδα φορούσε στο κεφάλι της στεφάνι από δίκταμο. Ο Πλίνιος και ο Θεόφραστος έχουν αποδώσει στο δίκταμο πολλές ευεργετικές ιδιότητες.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του φυτού. Δραστικά συστατικά: Καρβακρόλη, θυμόλη, καμφορά, λιμονένιο και λιναλοόλη.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Είναι τονωτικό, στυπτικό, επουλωτικό, διουρητικό, εμμηναγωγό και καταπραϋντικό. Κατάλληλο για την αντιμετώπιση των νευρικών διαταραχών, του πυρετού, του πονόδοντου και των ημικρανιών.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το αφέψημα του δίκταμου είναι διουρητικό, τα φύλλα του καταπολεμούν την κακοσμία του στόματος και τον πονόδοντο. Το κατάπλασμα του βοτάνου θεωρείται φάρμακο ενάντια στα σπυριά και τα αποστήματα.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Το αιθέριο έλαιο του δίκταμου χρησιμοποιείται για να δώσει άρωμα σε ηδύποτα και ειδικά στο βερμούτ.

Μαστίχα

Το μαστιχόδεντρο αναπτύσσεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Τα ακριβή συστατικά της δεν είναι γνωστά απόλυτα, ωστόσο οι 80 ουσίες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή μαστίχας Χίου, είναι αρκετές ώστε να δικαιολογήσουν τις ευεργετικές της ιδιότητες, τόσο στο τομέα της υγείας, όσο και στο τομέα των τροφίμων.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Οι καρποί του φυτού.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα τερπένια και οι πολυφαινόλες αποτελούν ισχυρές αντικαρκινικές ουσίες που προστατεύουν τους ιστούς του οργανισμού, από καρδιοπάθειες και την γήρανση του δέρματος.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Η μαστίχα αρωματίζει κρέμες και γλυκίσματα, χρησιμοποιείται επίσης για την παρασκευή λικέρ.
ΣΤΗΝ ΚΟΣΜΕΤΟΛΟΓΙΑ: Χρησιμοποιείται για την παρασκευή σαπουνιών, αρωμάτων και οδοντόκρεμας.

Αρμπαρόριζα (Pelargonium graveolens)

Αειθαλές, ποώδες και πολυετές φυτό που το συναντούμε σε αρκετούς κήπους και μπαλκόνια. Είναι ανθεκτικό και δεν χρειάζεται συχνό πότισμα, παρά μόνο συχνή επαφή με τον ήλιο. Έχει ρίζες από την Νότια Αφρική και μοιάζει πολύ με το γεράνι. Η αρμπαρόριζα  βρίσκει συχνά χρήση στην παρασκευή λικέρ, λουκουμιών και σε γλυκά του κουταλιού. Έτσι, κερδίζει επάξια μια θέση στη λίστα με τα αρωματικά βότανα.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα της αρμπαρόριζας.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Το αφέψημα έχει χαλαρωτικές ιδιότητες. Ανακουφίζει από ναυτίες και πονοκεφάλους. Λόγω της αντιβακτηριακής δράσης βοηθά στην ακμή.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι της αρμπαρόριζας είναι κατάλληλο για τις ζαλάδες της εγκυμοσύνης.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Η πιο συνηθισμένη χρήση της αρμπαρόριζας είναι ως συστατικό στη παρασκευή λουκουμιών,  μαρμελάδων και λικέρ.

Δάφνη (Laurus nobilis L.)

Στα αρωματικά φυτά ανήκει και η δάφνη, που κατατάσσεται στην οικογένειας των δαφνοειδών. Είναι μικρό δέντρο που αναδύει έντονο άρωμα και η γεύση του είναι πικρή.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του φυτού. Δραστικά συστατικά: Τανίνες, πικρές ουσίες και κινεόλη.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια έχουν στυπτικές, διουρητικές και αντιδιαρροϊκές ιδιότητες.

Φύλλα δάφνης: Πόσο μας ωφελούν και πως να τα χρησιμοποιήσουμε.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το αφέψημα βοηθά στην πέψη, καταπραΰνει τους κολικούς των εντέρων και καταπολέμα τον μετεωρισμό. Ο χυμός από τα κουκούτσια του φυτού, είναι κατάλληλος για την ομαλοποίηση της χολής και της εμμηνορρυσίας. Η αλοιφή από τα φύλλα ανακουφίζει από αρθρίτιδες, τραυματισμούς και διαστρέμματα.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Δίνει γεύση σε πιάτα ψαριών, σε φαγητά κατσαρόλας, όσπρια και σούπες. Τα φύλλα της χρησιμοποιούνται ως συντηρητικό των συσκευασμένων ξηρών καρπών και ως αρωματικό σε ηδύποτα, γλυκά και παγωτά.

Θρούμπι (Satureja montana)

Ευδοκιμεί σε βραχώδη εδάφη και ηλιόλουστα μέρη της Μεσογείου. Μοιάζει πολύ με τη ρίγανη και το θυμάρι. Πρόκειται για ακόμη ένα βότανο που ανήκει στη λίστα με τα αρωματικά βότανα και χρησιμοποιείται στην μαγειρική και τη φαρμακευτική.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Όλο το φυτό, ανθισμένο εκτός από τη ρίζα. Δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια, τανίνες, πικρές ουσίες, σιτοστερόλη και ουρσολικό οξύ.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια έχουν θετική επίδραση στο γαστρεντερικό. Θεωρούνται επίσης καλό αποχρεμπτικό.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι από θρούμπι βοηθάει στο μετεωρισμό, τη διάρροια και την ανορεξία. Μπορεί να δοθεί στα παιδιά για την ανακούφιση του βήχα και του κοκίτη.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Προσφέρει ιδιαίτερη γεύση και άρωμα σε μπιφτέκια και ντολμάδες, ενώ είναι ιδανικό για τα δύσπεπτα πιάτα.

Τίλιο (Τilia cordata)

Ένα πολύ όμορφο δέντρο που φτάνει μέχρι και τα 30 μέτρα ύψος. Τα φύλλα και τα λουλούδια είναι αυτά που του προσδίδουν τις αρωματικές και θεραπευτικές του ιδιότητες.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα άνθη. Κύρια δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια, φλαβονοειδή, γλοιώδεις ουσίες και τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα φλαβονοειδή έχουν αντιβιοτικές ιδιότητες. Επιδρούν επίσης στο κέντρο του εγκεφάλου που ρυθμίζει τη λειτουργία της καρδιάς και διεγείρουν τους ιδρωτοποιούς αδένες και το ανοσοποιητικό σύστημα.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Το τσάι από τίλιο συνιστάται για εμπύρετα κρυολογήματα. Επειδή λειτουργεί και προληπτικά, συνιστάται να πίνετε τσάι από τίλιο όταν γυρίζετε στο σπίτι παγωμένοι. Ένα ποδόλουτρο με άνθη και φύλλα τίλιου, ηρεμεί το νευρικό σύστημα.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Χρησιμοποιείται μόνο ως ρόφημα.

Φλισκούνι (Mentha pulegium)

Ίσως άγνωστο στους περισσότερους, ωστόσο κατέχει σημαντική θέση στον κατάλογο με τα αρωματικά βότανα. Ένα πολυετές και αυτόχθον φυτό. Έχει όρθιους βλαστούς και χνουδωτά φύλλα με ροζ, μοβ και λευκά λουλούδια. Για να ευδοκιμήσει  θέλει εύκρατο κλίμα και ηλιόλουστο, κοντά σε ρέματα. Ανθίζει από τον Ιούνιο μέχρι τον Αύγουστο και τα φύλλα του χρησιμεύουν στη φαρμακοποιία, ενώ τα άνθη στην αρωματοποιία. Και τα δύο μέρη ωστόσο τα χρησιμοποιούμε ως αρωματικό στη μαγειρική και στη ζαχαροπλαστική

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του φυτού. Κύρια δραστικά συστατικά: Φλαβονοειδή, μενθόλη, ιχνοστοιχεία, μέταλλα και τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια έχουν σπασμολυτικές και απολυμαντικές ιδιότητες . Συνιστάται  για την αντιμετώπιση του κρυολογήματος, του βήχα, της δυσμηνόρροιας, των ιλίγγων, της αϋπνίας, και του πονόλαιμου.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Αναπνεύστε τους ατμούς όταν έχετε μπουκωμένη μύτη. Πίνετε παγωμένα αφεψήματα, που ενώ είναι εφιδρωτικά, μας δροσίζουν. Σε συνδυασμό με λουίζα ή μελισσόχορτο βοηθά στην αποβολή κατακρατημένων υγρών και στη δίαιτα. Φτιάξτε αφέψημα για να καταπραΰνετε πόνους στις αρθρώσεις και ρευματισμούς.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ: Χρησιμοποιείται για να αρωματίσει πιάτα με ψάρι, κρέας  και σάλτσες. Δίνει ευχάριστη γεύση σε λαδερά φαγητά και σούπες.

Θυμάρι (Thymus vulgaris)

Πρόκειται για έναν θάμνο που το ύψος του κυμαίνεται μεταξύ 10 έως 30 εκατοστά και κατατάσσεται στη λίστα με τα αρωματικά φυτά. Έχει εξαιρετικά ανθεκτικές ιδιότητες σε ακραίες καιρικές συνθήκες και είναι διαδεδομένο ως το φυτό με τις περισσότερες ευεργετικές ιδιότητες.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Tα υπέργεια μέρη του φυτού. Κύρια δραστικά συστατικά: αιθέρια έλαια, ιδιαίτερα θυμόλη, καρβακρόλη, ζυμόλη και τανίνες.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Τα αιθέρια έλαια του θυμαριού έχουν βλεννολυτικές, σπασμολυτικές και απολυμαντικές ιδιότητες. Οι τανίνες βοηθούν στην εξουδετέρωση των παθογόνων βακτηρίων στους βλεννογόννους.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Συνιστάται για εντερικές λοιμώξεις και δυσπεψία. Το τσάι του θυμαριού σε γαργάρες ή πίνοντας το λίγο-λίγο βοηθάει σε φλεγμονές του ανώτερου αναπνευστικού, όπως στον ξερό βήχα, κοκίτη, βρογχίτιδα, αμυγδαλίτιδα και φαρυγγίτιδα. Λουτρά ή εισπνοές με θυμάρι ανακουφίζουν από τη γρίπη με βήχα και συνάχι.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ:  Χρησιμοποιείται στην μαγειρική εξαιτίας του έντονου αρώματος του και της δυνατής γεύσης του. Δίνει εξαιρετική γεύση σε σούπες, σαλάτες, κρέατα και ψάρια. Είναι από τα πιο γνωστά βότανα που χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα στη μεσογειακή κουζίνα.

Δυόσμος (Mentha spicata)

Δε θα μπορούσαμε να μην το συμπεριλάβουμε στη λίστα με τα αρωματικά βότανα, που ετοίμασε το votanonkipos.gr. Ένα πολυετές φυτό που το ύψος του κυμαίνεται από 30 εκατοστά, έως 1 μέτρο. Τ φύλλα του είναι πλατιά, με ωοειδές σχήμα, ενώ τα άνθη του είναι μικρά χρώματος μοβ. Ευδοκιμεί τους ανοιξιάτικους και καλοκαιρινούς μήνες.  Ο δυόσμος έχει εξαιρετική ευωδιά και χρησιμοποιείται στην φαρμακευτική και την μαγειρική.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ: Τα φύλλα του φυτού. Κύρια δραστικά συστατικά: διαιτητικές ίνες, βιταμίνες Α, Β6 και Ε, ασβέστιο, σίδηρο, μαγνήσιο και χαλκό.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: Το αιθέριο έλαιο του δυόσμου έχει ισχυρή αντιμικροβιακή δράση. Καταπολεμά τα βακτηρίδια που προκαλούν τερηδόνα και αυτά που προσβάλουν τα έντερα.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ: Οι γαργάρες βοηθούν στην αντιμετώπιση των πληγών του στόματος, της φαρυγγίτιδας και της ουλίτιδας. Καταπολεμά την αϋπνία, τον πονόδοντο και τον πονοκέφαλο. Το άρωμα των φρέσκων φύλλων του δυόσμου απωθεί τα τρωκτικά και τα έντομα.

ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ:  Χρησιμοποιείται είτε φρέσκος, είτε αποξηραμένος. Χαρίζει άρωμα, γεύση και χρώμα σε λαδερά φαγητά, κεφτέδες, σάλτσες, πίτες και ροφήματα.

ΚΟΣΜΕΤΟΛΟΓΙΑ: Αποτελεί βασικό συστατικό στην παρασκευή σαπουνιών και αρωμάτων.

Τα βότανα πρέπει να χρησιμοποιούνται με μέτρο, καθώς η υπερβολική χρήση μπορεί να επιφέρει δυσάρεστα αποτελέσματα. Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή από άτομα με αλλεργίες, γυναίκες εγκύους και θηλάζουσες, καθώς επίσης και από τα παιδιά.