Η σταφίδα είναι το αποξηραμένο σταφύλι και πρόκειται για έναν καρπό με μεγάλη διατροφική αξία. Για να φτάσει στην τελική της μορφή, υποβάλλεται σε μια βασική διεργασία, κατά την οποία τα σταφύλια αφυδατώνονται είτε σε ανοιχτό, σκιερό περιβάλλον, είτε σε φούρνους ή θαλάμους σε θερμοκρασία κοντά στους 35οC. Διακρίνεται σε δυο κύρια είδη, την μαύρη και την ξανθή και τρώγεται σκέτη ή προστίθεται σε κέικ και γλυκά. Η θρεπτική της αξία έχει θετικό αντίκτυπο στην υγεία και συχνά χρησιμοποιείται και στην μαγειρική. Οι πιο δημοφιλείς ποικιλίες σταφίδας είναι η κορινθιακή, η σουλτανίνα, η ζακυνθινή ή αλεπού, η Manuka, και η Thompson.

Κατά την αποξήρανσή της, η σταφίδα επεξεργάζεται και το κουκούτσι της, ή αλλιώς ο πυρήνας, καθώς και το κοτσάνι της απομακρύνεται. Τις περισσότερες φορές, από την τεχνητή διεργασία προκύπτει πιο καθαρός καρπός χωρίς υπολείμματα και κομμάτια από τα κοτσάνια ή τα κουκούτσια. Ωστόσο, για καλύτερο αποτέλεσμα, μην παραλείψετε να την ελέγξετε και να την βάλετε σε βραστό νερό για μερικά δευτερόλεπτα.

Σταφίδα – Θρεπτικά συστατικά

Στις μέρες μας, η σταφίδα ανήκει στην κατηγορία των superfoods και είναι μια φυτική τροφή με πολλά θρεπτικά συστατικά. Περιέχει υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, φυτικές ίνες, βιταμίνη Β2, βιταμίνη C, κάλιο, σίδηρο, ψευδάργυρο, χαλκό, φώσφορο, ασβέστιο, μαγνήσιο και βόριο.

Μερικά ιστορικά στοιχεία

Το αμπέλι είναι από τα αρχαιότερα φυτά που καλλιέργησε ο άνθρωπος. Υπάρχουν πολλές αναφορές από αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, όπως ο Ηρόδοτος, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, αλλά και τοιχογραφίες, τόσο γι’αυτό, όσο και για τα παράγωγά του, δηλαδή το σταφύλι, ο μούστος, το κρασί και η σταφίδα. Η μυθολογία, η ζωγραφική, η γλυπτική, η ποίηση, τα ήθη και τα έθιμα της εποχής είχαν επιρροές από «την άμπελο». Οι ευεργετικές ιδιότητες του φυτού το ανέδειξαν ως σημαντικό κομμάτι της διατροφής, μέσο θεραπείας και αποτελεσματικό τονωτικό για τον οργανισμό. Η σταφίδα ανακαλύφθηκε γύρω στο 2.000 π.Χ.

Η καλλιέργεια των αμπελώνων ξεκίνησε περίπου το 1.000 π.Χ με τις αποικίες των Φοινίκων. Οι πρώτοι αμπελώνες καταγράφονται στη Μάλαγα, τη Βαλένθια και την Κόρινθο, ενώ οι Αρμένιοι επέκτειναν τις καλλιέργειες στην Περσία, τη σημερινή Τουρκία, το Ιράν και το Ιράκ. Το μεγαλύτερο αγοραστικό κοινό ήταν οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι, και αναδείχθηκαν οι καλύτεροι αμπελοκαλλιεργητές και οινοπαραγωγοί της εποχής. Οι γιατροί συνιστούσαν την σταφίδα ως θεραπεία για πάσης φύσεως προβλήματα. Ήταν το φάρμακο για προβλήματα του πεπτικού συστήματος, ακόμα και για τα γηρατειά.

Αν και η σταφίδα ήταν ένας δημοφιλής καρπός με θεραπευτικές ιδιότητες, η διάδοσή της στην υπόλοιπη Ευρώπη καθυστέρησε, καθώς το προϊόν δεν μπορούσε να διατηρηθεί και να μεταφερθεί. Την περίοδο των σταυροφοριών, τον 11ο αιώνα, η τεχνολογία είχε προοδεύσει αρκετά, ώστε η συσκευασία και η αποστολή της να είναι πιο εύκολη. Έως τον 14ο αιώνα, αποτελούσε χαρακτηριστικό συστατικό της αγγλικής κουζίνας. Στη συνέχεια, με την επέκταση των Ευρωπαίων στην Αμερική, ξεκίνησε η μαζική παραγωγή σταφίδας, στην Καλιφόρνια. Η πολιτεία αυτή είναι η πρώτη σε παραγωγή μέχρι και σήμερα.

Προέλευση της ονομασίας

Από τις πρώτες αναφορές που έγιναν για την σταφίδα, ήταν αυτή του Ξενοφώντα.  Εκεί αναφέρεται σε αυτή ως «αποξηραμένη σταφυλή» κατά τις διηγήσεις του για τις στρατιωτικές κινήσεις των Αρμενίων. Στα υπόλοιπα αρχαία κείμενα, αναφέρεται και ως σταφίδα. Πρόκειται για την κορινθιακή, η οποία ήταν από τα βασικά εμπορικά προϊόντα στην Πελοπόννησο, τα Ιόνια νησιά και τη Στερεά Ελλάδα.

Η ονομασία της διατηρήθηκε και κατά την εξαγωγή στην Ευρώπη. Γι’αυτό το λόγο είναι γνωστή στους Γάλλους  του 14ου αιώνα ως “raisin de Corauntz” και στην συνέχεια “raisin de Corinthe”. Από εκεί έρχεται και η αγγλική ονομασία της “currant”(=μαύρη κορινθιακή σταφίδα ), με την σταδιακή παράλειψη του “raisin” μπροστά από το “Corauntz” (=Κόρινθος). Αν και με την πάροδο των χρόνων η λέξη συναντήθηκε σε πολλές παραλλαγές, όπως corentes, corauntz, currents, currence, corans κλπ, όλες οι λέξεις θυμίζουν την Κόρινθο.

Ωστόσο, περί τον 16ο αι, με την έναρξη της καλλιέργειας φραγκοστάφυλων στην Αγγλία, τα ονόματα μπερδεύτηκαν. Πολλοί νόμιζαν ότι τα φραγκοστάφυλα είναι η νωπή μορφή της σταφίδας και χρησιμοποίησαν το ίδιο όνομα. Μπορεί το λάθος αυτό να επισημάνθηκε, ωστόσο, η ονομασία διαδόθηκε, με αποτέλεσμα το currant να σημαίνει φραγκοστάφυλο και σταφίδα. Αντιδάνειο της είναι το λιγότερο εύχρηστο «κουρεντί». Στην Αμερική, είναι γνωστή ως “zante currant”(Ζακυνθινή σταφίδα).

Αντίστοιχα, η  ξανθή σταφίδα, η σουλτανίνα, οφείλει το όνομά της στο ιταλικό “uva sultanina” που σήμαινε εισαγωγή από την περιοχή του Σουλτάνου. Εναλλακτική ερμηνεία για την προέλευση του ονόματος είναι η καταγωγή της σταφίδας από το Σουλτανιέ της Περσίας. Η σουλτανίνα ήρθε στην Ελλάδα το 1838, από τα παράλια της Μ. Ασίας στη Σμύρνη.

Οφέλη

Αν και η σταφίδα είναι το αποξηραμένο σταφύλι, συγκαταλέγεται στην κατηγορία των ξηρών καρπών. Η θετική της επίδραση στην υγεία, την καθιστά έναν από τους πιο σημαντικούς ξηρούς καρπούς σε μια ισορροπημένη διατροφή. Πιο συγκεκριμένα:

Βοηθάει στην δυσκοιλιότητα

Η σταφίδα είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, οι οποίες έχουν συρρικνωθεί λόγω της αποξήρανσης της. Με την κατανάλωση της, οι φυτικές ίνες διογκώνονται εξαιτίας των υγρών του στομάχου, με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται το αίσθημα κορεσμού. Η τροφή κινείται με μεγαλύτερη ευκολία στον εντερικό σωλήνα και έτσι μειώνονται οι περιπτώσεις δυσκοιλιότητας.

Αντιμετωπίζει την διάρροια

Αν και μοιάζει οξύμωρο, η σταφίδα δεν αντιμετωπίζει μόνο τη δυσκοιλιότητα αλλά και την διάρροια. Οι φυτικές ίνες, εκτός του ότι διογκώνονται, καλύπτουν τις περιοχές του εντέρου που έχουν υποστεί φλεγμονή και υφίστανται ζυμώσεις, οι οποίες εμποδίζουν την ανάπτυξη βακτηρίων και μικροοργανισμών.

Συμβάλλει στον έλεγχο του σωματικού βάρους

Τα αποξηραμένα φρούτα, συμπεριλαμβανομένης της σταφίδας, είναι ιδανική τροφή για τον έλεγχο του σωματικού βάρους, αρκεί να λαμβάνεται σε περιορισμένες ποσότητες. Έχει υψηλή θερμιδική αξία, καθώς είναι πλούσια σε φρουκτόζη και γλυκόζη, αλλά παρέχει υψηλά ποσοστά ενέργειας στον οργανισμό, χωρίς να έχει καθόλου χοληστερόλη. Περιέχει βιταμίνες, αμινοξέα και ανόργανα άλατα, όπως σελήνιο και φώσφορο και είναι πλούσια σε κάλιο. Η κατανάλωσή της βοηθάει στην καλύτερη απορρόφηση των πρωτεϊνών, γι’αυτό και αποτελεί βασικό συστατικό σε μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή.

Έχει αντικαρκινική δράση

Τόσο η μαύρη, όσο και η ξανθή σταφίδα, έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικά, όπως οι κατεχίνες. Αυτές συντελούν στην μείωση των ελεύθερων ριζών, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τον εκφυλισμό των κυττάρων και την ανάπτυξη των καρκινικών. Η αύξηση της συγκέντρωσης αντιοξειδωτικών στο αίμα, θωρακίζει τον οργανισμό και φροντίζει για την πρόληψη του καρκίνου.

Βοηθούν στην μείωση της αρτηριακής πίεσης

Έχουν γίνει πολλές μελέτες για να αποδειχθεί, εάν και κατά πόσο η κατανάλωση σταφίδας σχετίζεται με την υπέρταση και την καλή υγεία της καρδιάς. Η σταφίδα είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και περιέχει κάλιο. Το κάλιο βοηθάει αποτελεσματικά στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης σε φυσιολογικά επίπεδα.

Επιδρά θετικά στην αναιμία

Η υψηλή συγκέντρωση της σε σίδηρο ενισχύει την θεραπεία της αναιμίας. Η σταφίδα περιέχει βιταμίνη B, η οποία είναι απαραίτητη για τη δημιουργία νέων αγγείων, και χαλκό, που είναι αποτελεσματικός στο σχηματισμό νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Μειώνει την χοληστερίνη

Οι φυτικές ίνες είναι το βασικό θρεπτικό συστατικό που διαθέτει η σταφίδα. Βοηθάει στην ενεργοποίηση της απέκκρισης της χολής και στην καλύτερη λειτουργία του οργανισμού. Επιπλέον αποβάλλονται οι τοξίνες και οι επιβλαβείς ουσίες του πεπτικού σωλήνα. Με αποτέλεσμα, τα επίπεδα χοληστερίνης να μειώνονται και να διατηρείται η καλή υγεία της καρδιάς.

Προστατεύει τα μάτια, τα νεφρά και τα οστά

Η σταφίδα είναι πλούσια σε φυτοθρεπτικά συστατικά, τα οποία εκτός από αντιοξειδωτική δράση, επιδρούν θετικά και στην διατήρηση της οφθαλμικής υγείας. Οι ελεύθερες ρίζες μειώνονται, με αποτέλεσμα να προλαμβάνεται ο εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας, ο καταρράκτης και η απώλεια όρασης λόγω ηλικίας. Επιπλέον, χάρη στο κάλλιο, αποτρέπεται η εμφάνιση λίθων στα νεφρά. Ταυτόχρονα, η περιεκτικότητα της σε ασβέστιο, ενισχύει τα οστά, ενώ τα ποσοστά βορίου που διαθέτει, συμβάλλουν στην καλύτερη απορρόφηση του ασβεστίου. Με αποτέλεσμα, να μειώνονται οι πιθανότητες εμφάνισης οστεοπόρωσης σε πρώιμη ηλικία.

Προφυλάξεις

Όπως αναφέραμε, οι ευεργετικές ιδιότητες που διαθέτει η σταφίδα είναι πολύ σημαντικές για τον ανθρώπινο οργανισμό. Παρ’όλα, πρέπει να καταναλώνεται σε περιορισμένες ποσότητες, καθώς έχει μεγάλη θερμιδική αξία και υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, σε σχέση με ίση ποσότητα σταφυλιού. Επιπλέον, σε περίπτωση που έχετε δυσανεξία ή αλλεργία, απευθυνθείτε στο γιατρό σας.