Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε συνδέσει το χαμομήλι με την τρίτη ηλικία, γιατί όντως οι άνθρωποι που την διανύουν, πολύ συχνά το επιλέγουν ως ρόφημα. Οι παιδικές μας μνήμες, άλλωστε, από τις γιαγιάδες μας που κάθονταν δίπλα στο τζάκι πίνοντας μια κούπα χαμομήλι, είναι κάτι περισσότερο από ζωντανές.

Το χαμομήλι, όμως, δεν είναι το ρόφημα που προορίζεται μόνο για την τρίτη ηλικία, αλλά μπορεί να μας φτάσει σε αυτήν, αν το χρησιμοποιούμε στο πλαίσιο μιας υγιεινής διατροφής. Ήταν και είναι ο σύμμαχός μας κατά τη διάρκεια του χειμώνα και το όπλο μας για την αντιμετώπιση του εποχιακού συναχιού. Είναι ηρεμιστικό και χαλαρωτικό, ελαττώνει τον πόνο και μας εξασφαλίζει καλή υγεία και μακροζωία.

Το χαμομήλι είναι ένα βότανο ιδιαίτερα γνωστό και αγαπητό στην Ελλάδα. Η επιστημονική του ονομασία είναι Ματρικάρια (Matricaria Chamomilla). Οι Αρχαίοι Έλληνες συνήθιζαν να δίνουν στα φρούτα, τα λαχανικά και τα βότανα, ονόματα που ουσιαστικά ήταν παραλλαγές του φρούτου που θεωρούσαν ως το πολυτιμότερο, δηλαδή του μήλου. Πιθανόν, κάτι τέτοιο συνέβη και με την ονομασία του χαμομηλιού. Το μήλο, δηλαδή, του εδάφους ή αλλιώς το χαμαίμηλον.

Παρενθετικά να πούμε, πως οι Αρχαίοι πρόγονοί μας χρησιμοποιούσαν και άλλη μία ομόηχη λέξη, που ήταν το «μήλον», και σήμαινε το πρόβατο, αλλά δεν έχει καμία ετυμολογική σχέση με τον καρπό. Αν παραλληλίσουμε, λοιπόν, το χρώμα του προβάτου, με το άσπρο χρώμα του χαμομηλιού, δεν θα ήταν παράδοξο, η ονομασία του να προέκυψε από το αγνό αυτό ζωάκι!

Το φυτό ανήκει στις πόες και αποτελείται από πολυκλαδικό όρθιο και λείο πράσινο βλαστό,στο τελείωμα του οποίου,διακρίνεται το άνθος του με λευκά πέταλα που περιστοιχίζουν το κίτρινο στέλεχος του. Αν και το γένος του απαριθμεί περισσότερα από 70 είδη με διαφορετικές ιδιότητες, στη χώρα μας καλλιεργείται το Γερμανικό (Μatricaria recutita),ενώ εξίσου διάσημα είναι και  το Ρωμαϊκό (Anthemis nobilis) και το Μαροκινό (Tanacetum anuum).

Η πλήρης άνθισή του υπολογίζεται τον Απρίλιο και ολοκληρώνεται τον Ιούνιο, όταν γίνεται και η περισυλλογή του. Όταν συλλεχθεί, αποξηραίνεται σε σκιερό μέρος και συσκευάζεται για να διατηρεί το άρωμα και τις ουσίες του. Σε περίπτωση που η διαδικασία δεν γίνει σωστά, τα άνθη παίρνουν ένα σκούρο χρώμα.

Χαμομήλι και … Ιστορία

Είναι γεγονός, πως το χαμομήλι χρησιμοποιήθηκε από πολλούς λαούς κατά την αρχαιότητα.  Αν και έγινε γνωστό για την χωνευτική του δράση, στην πορεία ξεχώρισαν και περαιτέρω γνωρίσματά του. Αρχικά, οι Άραβες, χρησιμοποιούσαν το αιθέριο έλαιό του για εντριβές, και οι Αιγύπτιοι έπιναν το αφέψημά του σαν αντιπυρετικό και το χρησιμοποιούσαν και σαν προϊόν ομορφιάς. Επιπλέον, οι Ρωμαίοι είχαν εστιάσει στις φαρμακευτικές του ιδιότητες, γι’ αυτό και είχαν αφιερώσει το βότανο στον Ήλιο, τον γιατρό των μολυσματικών ασθενειών. Ταυτόχρονα, τον ίδιο ρόλο είχε και στην Ελλάδα, καθώς ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής, έδινε στο χαμομήλι ιδιαίτερη αξία, καθώς το θεωρούσε το ιδανικό φάρμακο για όλες τις παθήσεις, λόγω της αντιφλεγμονώδους και αντισηπτικής του δράσης.

Συστατικά

Τα πολύτιμα συστατικά που περιέχει το χαμομήλι, το έχουν εδραιώσει τόσο στην φαρμακοβιομηχανία, όσο και στην κοσμετολογία. Πλέον, θεωρείται επίσημα από την Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία ως φυσικό φάρμακο. Περιέχει αιθέρια έλαια πλούσια σε χαμαζουλίνη και α-δισαβολόλη, οι οποίες είναι και οι δυο πιο σημαντικές δραστικές του ουσίες. Πιο συγκεκριμένα, η χαμαζουλίνη είναι ένας υδρογονάνθρακας με αντιφλεγμονώδη και παυσίπονη δράση, στην οποία οφείλει και το άρωμα του το βότανο. Αντίστοιχα, η δισαβολόλη έχει επουλωτικές ιδιότητες και ανακουφίζει από φλεγμονές και μολύνσεις του στομάχου. Ο συνδυασμός και των δύο είναι αυτός που κάνει το φυτό ένα ισχυρό αντιβακτηριδιακό. Επιπλέον, περιέχει φλαβονοειδή (αβθεμιδίνη, ρουτίνη, λουτεολίνη), τα οποία είναι γνωστά για την αντιοξειδωτική και αντισπασμωδική τους δράση. Περιέχει, ακόμα, κουμαρίνες (ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ), χολίνη, τανίνες, και ανθεμικό και σαλικυλικό οξύ, καθώς και βλεννίνες. Επιπρόσθετα, περιλαμβάνει μέταλλα, όπως ασβέστιο, κάλιο, χαλκό, μαγνήσιο, ψευδάργυρο και σίδηρο. Ακόμη, είναι  πλούσιο και σε βιταμίνες, όπως C, B1 κ.ά.

Οφέλη

Το κοινό χαμομήλι θεωρούνταν από παλιά ως «βάλσαμο», και χρησιμοποιούνταν σαν φάρμακο για πολλές παθήσεις. Πράγματι, το βότανο αυτό έχει ηρεμιστικές, αντισπασμωδικές, αντιφλεγμονώδεις, αντικαταρροϊκές ακόμα και αντισηπτικές ιδιότητες. Ας δούμε αναλυτικότερα τα πιο γνωστά και σημαντικά οφέλη:

Ενισχύει το πεπτικό σύστημα

Μια κούπα χαμομήλι συμβάλλει στην καλύτερη λειτουργία του πεπτικού συστήματος.  Πιο συγκεκριμένα, ανακουφίζει από το ενοχλητικό φούσκωμα και τα αέρια που το συνοδεύουν και καταπραΰνει τις στομαχικές ενοχλήσεις. Επιπλέον, ανακουφίζει από τα συμπτώματα του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου και μειώνει τα επεισόδια των κολικών, τα οποία εμφανίζονται κυρίως κατά την διάρκεια της διάρροιας. Συνδυασμένο με δυόσμο, το ρόφημα μπορεί να επιφέρει καλύτερα αποτελέσματα στην χαλάρωση του στομάχου.

Διαθέτει αντιφλεγμονώδη δράση

Το χαμομήλι είναι ιδιαίτερα γνωστό για τις καταπραϋντικές του ιδιότητες. Είτε χρησιμοποιηθεί απευθείας ως αφέψημα,  είτε ως κατάπλασμα, αντιμετωπίζει αποτελεσματικά κάθε είδος φλεγμονής, συμπεριλαμβανομένων και των ελκών του στόματος, της ουλίτιδας, των γαστρεντερικών μολύνσεων, του εντέρου, αλλά και των φλεγμονών των ματιών και του δέρματος.

Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα

Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο, ότι το χαμομήλι βοηθά την παραγωγή και τον πολλαπλασιασμό των λευκών αιμοσφαιρίων στο αίμα μας. Το γεγονός αυτό, βελτιώνει σημαντικά την λειτουργία του ανοσοποιητικού και μας κρατά υγιείς, μακριά από ιώσεις και κρυολογήματα. Ακόμα κι αν τελικά αρρωστήσουμε, όμως, το χαμομήλι μας δίνει και πάλι την λύση! Εισπνέοντας τον ατμό από το ρόφημα του χαμομηλιού, η καταρροή μειώνεται και το κρύωμα εξασθενεί σημαντικά.

Αποτρέπει το άγχος

Έχει αποδειχθεί, ότι το χαμομήλι συμβάλει ενεργά στην απομάκρυνση του άγχους, καθώς στοχεύει στην χαλάρωση των νεύρων. Οι αγχολυτικές του ιδιότητες έχουν χρησιμοποιηθεί και για την αγωγή της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής.

Αντιμετωπίζει την αϋπνία

Μια από τις πιο διαδεδομένες χρήσεις του χαμομηλιού είναι και η χρήση του ως χαλαρωτικό. Αρκεί μια κούπα ζεστό χαμομήλι μισή ώρα πριν ξαπλώσετε στο κρεβάτι για να ηρεμήσετε και να αφήσετε πίσω την δύσκολη μέρα που είχατε. Το απαλό του άρωμα και οι πολυάριθμες ουσίες του θα σας βοηθήσουν αποτελεσματικά να χαλαρώσετε. Έτσι θα αφεθείτε σε έναν βαθύ, ξεκούραστο και ποιοτικό ύπνο.

Σύμμαχος για τις γυναίκες

Ο μεγαλύτερος πονοκέφαλος των γυναικών είναι, σαφώς, τα γυναικολογικά τους προβλήματα. Κράμπες, πόνοι και μολύνσεις είναι ιδιαίτερα συχνά συμπτώματα στον γυναικείο πληθυσμό. Το χαμομήλι, με τις αντισπασμωδικές του ιδιότητες, καταπραΰνει ενεργά τους πόνους, καθώς, επίσης, λειτουργεί και ως υγρό για πλύσεις σε περιπτώσεις κολπίτιδας.

Ανακουφίζει τους πονοκεφάλους

Εάν αντιμετωπίζετε συχνά πονοκεφάλους και ημικρανίες, το χαμομήλι είναι το βότανο που ψάχνατε. Μια γουλιά από το αγαπημένο μας αφέψημα αρκεί, για να απομακρύνει αποτελεσματικά τον πόνο και να σας βοηθήσει να επανέλθετε.

Φιλικό με το δέρμα

Για να εκμεταλλευτείτε την αντισηπτική και καταπραϋντική δράση του χαμομηλιού, μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε και ως κατάπλασμα στο δέρμα. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η θεραπεία αυτή είναι περίπου ισάξια σε αποτελεσματικότητα όσο και μιας φαρμακευτικής κρέμας με 0,25 % υδροκορτιζόνη. Οι θεραπευτικές ουσίες που περιέχει, ανακουφίζουν από προβλήματα ακμής μέχρι και μυκητιάσεις. Έτσι, το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να αφήσετε το αφέψημα να κρυώσει και να εμποτίσετε με αυτό ένα βαμβάκι. Στη συνέχεια εφαρμόστε το τοπικά σε σημεία του δέρματος, τα οποία χρήζουν γρήγορης απολύμανσης και φροντίδας.

Ρυθμίζει τον διαβήτη

Σύμφωνα με έρευνες, ο διαβήτης καθώς και η υπογλυκαιμία μπορούν να ελεγχθούν με την κατανάλωση χαμομηλιού. Η κατανάλωσή του οδηγεί στην αύξηση της αποθήκευσης γλυκογόνου στο ήπαρ και στην μείωση των επιπέδων του σακχάρου στο αίμα.

Εξαφανίζει το πρήξιμο στα μάτια και τους μαύρους κύκλους

Πολλοί άνθρωποι, στις μέρες μας, εμφανίζουν σημάδια κόπωσης στο πρόσωπο, κάτι που οφείλεται στους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας. Κι όμως, αν βρείτε λίγο χρόνο μέσα στην μέρα να αφιερώσετε στον εαυτό σας, δεν θα βγείτε χαμένοι! Εφαρμόστε ένα φακελάκι με ζεστό βρεγμένο χαμομήλι πάνω στα κλειστά σας βλέφαρα και θα δείτε αμέσως την διαφορά. Οι μαύροι κύκλοι θα ελαττωθούν σημαντικά, ενώ η τανίνη του χαμομηλιού θα περιορίσει το πρήξιμο.

Προλαμβάνει τον καρκίνο

Ελπιδοφόρες είναι οι νέες έρευνες που βγήκαν στο φως και δείχνουν πιθανές επιδράσεις του χαμομηλιού στην πρόληψη και την αντιμετώπιση του καρκίνου του θυρεοειδούς. Το χαμομήλι περιέχει απιγενίνη, μια ουσία με μικρή επίδραση στα υγιή κύτταρα, αλλά με μεγάλη επίδραση στην απόπτωση των καρκινικών.

Επιπλέον οφέλη

  • Έχει αντισηπτική δράση και συμβάλει στην άμεση επούλωση των πληγών, των εγκαυμάτων και των εκζεμάτων.
  • Είναι αντισπασμωδικό και αντιοξειδωτικό.
  • Αποτελεί φυσικό παυσίπονο για πονόδοντους και άφθες.
  • Ανοίγει την όρεξη σε περιπτώσεις ανορεξίας.
  • Συνιστά ιδανικό αντιμυκητιακό και αντιβακτηριδιακό  για την αντιμετώπιση των μυκήτων των ποδιών αλλά και του δέρματος γενικότερα.

 

Προφυλάξεις

Αν και το χαμομήλι είναι ιδιαίτερα ωφέλιμο για τον οργανισμό, εντούτοις, η εκτεταμένη κατανάλωσή του  οδηγεί σε δυσλειτουργία του πεπτικού συστήματος. Πιο συγκεκριμένα, σε περίπτωση υπέρβασης της ΣΗΠ, η οποία για έναν ενήλικα υπολογίζεται στο ένα φλιτζάνι  3-4 φορές την ημέρα, η ποσότητα χαμομηλιού συσσωρεύεται στο σώμα και μερικές μέρες αργότερα εμφανίζονται οι παρενέργειες. Ως αποτέλεσμα, αυξάνονται οι πιθανότητες εμφάνισης γαστρεντερικού ερεθισμού, και εντείνονται τα συμπτώματα διάρροιας, εμετού και ναυτίας. Τις ίδιες αντενδείξεις εμφανίζουν και οι έφηβοι κάτω των 18 ετών με την μισή από την συνιστώμενη ποσότητα, αλλά και τα παιδιά κάτω των 5 ετών με περισσότερο από ένα φλιτζάνι.

Ταυτόχρονα, η υπερβολική κατανάλωση χαμομηλιού ενδέχεται να αποδειχθεί επιζήμια και κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ακόμη, άτομα με αλλεργία σε μαργαρίτες και χρυσάνθεμα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά με το χαμομήλι, καθώς μπορεί να παρουσιάσουν αλλεργική αντίδραση ακόμα και στο ρόφημα.

Επιπλέον, όσοι πάσχουν από έλλειψη σιδήρου και παίρνουν συμπληρώματα, καλό είναι να αποφεύγουν το ρόφημα, καθώς επηρεάζεται η απορρόφηση του μετάλλου από το έντερο. Παράλληλα, συστήνεται να αποφεύγεται από όσους ακολουθούν φαρμακευτική αγωγή που περιλαμβάνει αντικαταθλιπτικά και ηρεμιστικά χάπια, αλλά και από όσους καταναλώνουν συχνά αλκοόλ.

Σε κάθε περίπτωση, να υπογραμμίσουμε ότι το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και για περαιτέρω ιατρικές συμβουλές απευθυνθείτε στον ιατρό σας.