Αναμφισβήτητα, το φαρμακείο της φύσης διαθέτει τη δική του συνταγή για κάθε περίπτωση και το βαλσαμόχορτο είναι ένα φυτό για κάθε είδους ασθένεια. Μπορεί να το συναντήσουμε με πολλά διαφορετικά ονόματα, αλλά οι αξιοσημείωτες ιδιότητες αυτού του βοτάνου θα παραμείνουν οι ίδιες.

Σίγουρα, αποτελεί το μυστικό μας όπλο για υγιές σώμα και πνεύμα και συνιστά τη λύση για πολλά προβλήματα που μας απασχολούν καθημερινά. Από την αρχαιότητα, το χρησιμοποιούσαν για να χαρίσει αρμονία και ισορροπία στον ανθρώπινο οργανισμό, ενώ ταυτόχρονα το θεωρούσαν αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό.

Επιπλέον, συνέβαλε στην άμεση αντιμετώπιση δερματολογικών ερεθισμών και πληγών και στην θωράκιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Σιγά σιγά, έγινε γνωστό για την θεραπευτική και φαρμακευτική του δράση και χρησιμοποιείται και σήμερα ως φυσικό φάρμακο.

Το βάλσαμο, γνωστό και ως υπερικό, είναι ένα ανθοφόρο φυτό που ανήκει στην οικογένεια των υπερακίδων. Η επιστημονική του ονομασία είναι Υπερικόν το διατρητόν (Hypericum Perforatum/ St. John’s Wort), ενώ στη χώρα μας καλείται και βαλσαμόχορτο ή σπαθόχορτο. Πρόκειται για ένα πολυετές φυτό, το οποίο ευδοκιμεί σε όλο τον κόσμο, σε περιοχές με ξηρό κλίμα. Συγκαταλέγεται στις πόες, καθώς το ύψος του φτάνει έως τα 80 cm και τα φύλλα του έχουν ανοιχτό πράσινο χρώμα. Στην κορυφή του βλαστού του συγκεντρώνονται τα άνθη του, τα οποία έχουν πέντε πέταλα με έντονο κίτρινο χρώμα.

Η ανθοφορία του είναι μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου, ενώ η περίοδος συλλογής του είναι κυρίως τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Τα άνθη αποξηραίνονται για λίγο και μόλις πάρουν ένα απαλό καστανό χρώμα είναι έτοιμα για χρήση. Επιπλέον, καταναλώνονται άμεσα μετά την αποξήρανση και αποφεύγεται η μακροχρόνια αποθήκευσή τους, ώστε να διατηρήσουν όλες τις πολύτιμες ουσίες τους.

Βαλσαμόχορτο: Ένα βότανο, πολλά ονόματα

Δεν είναι λίγες οι φορές που αναζητούσαμε το βαλσαμόχορτο και βρισκόμασταν απέναντι σε διάφορα άλλα, παντελώς άγνωστα ονόματα. Συχνά, το συναντούσαμε και ως σπαθόχορτο, βότανο του Αγ. Ιωάννη του Προδρόμου, υπερικό, λειχηνόχορτο, ψειροβότανο, κοψοβότανο κ.α. Αυτή η μεγάλη ποικιλία οφείλεται στις πολλές τοπικές ιστορίες, από τις οποίες προέκυψε η ονοματοδοσία του βοτάνου. Σύμφωνα με την παράδοση, λέγεται ότι πήρε το όνομα «υπερικό» επειδή το τοποθετούσαν πάνω (υπέρ) από τις εικόνες (εικών) των Αγίων για να ξορκίσει το κακό. Ταυτόχρονα, υπάρχουν πολλά σενάρια που το συσχετίζουν με τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Μια εκδοχή λέει ότι ήταν το φυτό με το οποίο τρεφόταν ο Άγιος όταν ασκήτευε στην έρημο. Εναλλακτικά, λέγεται ότι πήρε το όνομά του από τις μαυροκόκκινες και τις διαφανείς κουκκίδες που έχει στα πέταλά του, που αποδόθηκαν ως το αίμα και τα δάκρυα του Αγίου όταν αποκεφαλίστηκε.

Ιστορικά στοιχεία

Είναι γεγονός ότι το βαλσαμόχορτο φημίζεται για τις ευεργετικές του ιδιότητες και θεωρείται ένα από τα διασημότερα θεραπευτικά βότανα από την αρχαιότητα. Ο πατέρας της βοτανολογίας, ο Διοσκουρίδης, το αναφέρει ως το φάρμακο κατά της οσφυαλγίας, σε συνδυασμό με μέλι και νερό. Ταυτόχρονα, ανέδειξε την εξαιρετική επουλωτική του δράση σε δερματικές πληγές και εγκαύματα και το χορηγούσε σε περιπτώσεις στομαχικών κολικών και δυσπεψίας. Οι ευεργετικές του ιδιότητες υπογραμμίστηκαν και από τον Ιπποκράτη, τον Θεόφραστο, τον Πλίνιο και τον Γαληνό.

Με την πάροδο των χρόνων, περί τον 13ο αιώνα αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης για τους Άγγλους και τους Γάλλους βοτανολόγους, οι οποίοι σημείωσαν και επίσημα τις επουλωτικές ιδιότητες του φυτού. Το βαλσαμόχορτο έγινε βασικό συστατικό στην παρασκευή αλοιφών, για την ανακούφιση του δέρματος σε περιπτώσεις εγκαυμάτων, πληγών και τσιμπημάτων. Ωστόσο, οι πρώτες αποτελεσματικές φαρμακευτικές του χρήσεις έγιναν μετά τον 16ο αιώνα, όταν έγινε γνωστό το πολύτιμο έλαιό του, το σπαθόλαδο. Μάλιστα, είχε τόσο μεγάλη σημασία, που εκτός από τον καθαρισμό των τραυμάτων, χρησιμοποιήθηκε και από την πρώτη φαρμακοποιία του Λονδίνου.

Συστατικά

Είναι γνωστό ότι οι φαρμακευτικές ιδιότητες που διαθέτει το βαλσαμόχορτο οφείλονται στα πολύτιμα συστατικά του. Το βότανο είναι πλούσιο σε τανίνες και φλαβονοειδή, γνωστά για την αντιοξειδωτική τους δράση και την συμβολή τους στην επούλωση των τραυμάτων. Επιπλέον, περιέχει ρητίνες, χημικές ουσίες που αναστέλλουν την αιμορραγία και εμποδίζουν την είσοδο μικροβίων σε ανοιχτές πληγές και πτητικά έλαια στα οποία οφείλεται το άρωμα των ανθών του φυτού. Ταυτόχρονα, περιλαμβάνει δυο χαρακτηριστικές χρωστικές ουσίες. Η κόκκινη, η υπερικίνη, βρίσκεται στα στίγματα και στον καρπό, ενώ η κίτρινη, η υπερφορίνη, βρίσκεται στα άνθη. Χάρη σε αυτές τις δύο το βάλσαμο χρησιμοποιείται στη βαφή μάλλινων και μεταξωτών νημάτων.

Οφέλη

Το βαλσαμόχορτο είναι ένα από τα βότανα που έχουν απασχολήσει πολύ τους επιστήμονες τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με μελέτες που έχουν διεξαχθεί, το βότανο είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό σε περιπτώσεις άγχους και κατάθλιψης. Παράλληλα, η επουλωτική και αντιφλεγμονώδης δράση του είναι κατάλληλες και σε περιπτώσεις δερματικών πληγών, εγκαυμάτων και καρκινομάτων. Χάρη στην υπερικίνη, τα φλαβονοειδή, τις τανίνες και τις ρητίνες που περιέχει, το υπερικό αναγνωρίστηκε για τις ιατρικές του ιδιότητες. Πλέον, χρησιμοποιείται ενεργά στην φαρμακοβιομηχανία, ενώ τόσο το αφέψιμά του όσο και το έλαιό του, θεωρούνται φυσικά ιατρικά σκευάσματα με πολλαπλά οφέλη. Ας δούμε αναλυτικότερα:

Είναι αντικαταθλιπτικό

Πολλές έρευνες έχουν αποδείξει ότι η κατανάλωση αφεψήματος από βάλσαμο επιδρά θετικά στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Μάλιστα, μια πρόσφατη μελέτη ανέδειξε ότι το βότανο έχει την ίδια αποτελεσματικότητα με την παροξετίνη, την δραστική ουσία στα συνταγογραφούμενα αντικαταθλιπτικά χάπια. Οι χημικές ουσίες που περιέχει ενεργοποιούν την απελευθέρωση του νευροδιαβιβαστή της σεροτονίνης στον οργανισμό. Ταυτόχρονα, το κύριο πλεονέκτημα που παρουσιάζει, είναι οι ελάχιστες παρενέργειες που έχει συγκριτικά με αντίστοιχες φαρμακευτικές αγωγές. Επιπλέον, αποτελεί καλό ηρεμιστικό και αποτρέπει από αϋπνίες και από αγχώδεις διαταραχές.

Επουλώνει και απολυμαίνει

Το βαλσαμόχορτο είναι πλούσιο σε ρητίνες, ουσίες που είναι πολύ σημαντικές για την επούλωση των πληγών. Σταματούν την αιμορραγία και ανακουφίζουν από τον πόνο και τις φλεγμονές. Ταυτόχρονα, οι κύριες δραστικές του ουσίες, η υπερικίνη και η υπερφορίνη διαθέτουν αντιβιοτικές, αντισηπτικές, αντιφλεγμονώδεις και βακτηριοκτόνες ιδιότητες, που προστατεύουν από τη μόλυνση ανοιχτών πληγών.

Επιπλέον οφέλη

  • Θεραπεύει τις νευρικές και συναισθηματικές διαταραχές
  • Μειώνει τις αγχώδεις εκρήξεις
  • Περιορίζει το αίσθημα κόπωσης
  • Αντιμετωπίζει τις αϋπνίες και χαρίζει έναν ξεκούραστο ύπνο
  • Καταπραύνει από την ισχιαλγία, τη συνδετικίδα και τους ρευματικούς πόνους
  • Αναστέλλει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων
  • Προστατεύει τα κύτταρα του φλοιού του εγκεφάλου
  • Προλαμβάνει την νόσο Alzheimer
  • Ελέγχει τις επιληπτικές κρίσεις
  • Ανακουφίζει από φλεγμονές και φαγούρα
  • Αντιμετωπίζει το έλκος στομάχου
  • Καταπραύνει από παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος
  • Μειώνει την καταρροή
  • Είναι σπασμολυτικό και διουρητικό

Βάλσαμο και οι βασικές του δράσεις

Δεν είναι τυχαίο, ότι το βαλσαμόχορτο αποτελεί ένα τόσο διαδομένο φυσικό φάρμακο. Διαθέτει πολλές διαφορετικές δράσεις, γι’ αυτό και αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα του οργανισμού. Πιο συγκεκριμένα, θεωρείται:

  • Αντικαταθλιπτικό
  • Ηρεμιστικό
  • Αντιεπιληπτικό
  • Αντισπασμωδικό
  • Καταπραϋντικό
  • Παυσίπονο
  • Αντιβιοτικό
  • Αντισηπτικό
  • Αντιβακτηριδιακό
  • Αντιφλεγμονώδες
  • Αιμοστατικό
  • Αποχρεμπτικό
  • Αντιοξειδωτικό

Παρενέργειες

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η φύση έχει πάντα ένα βότανο για κάθε πρόβλημα που μπορεί να αντιμετωπίζουμε. Ελέγχοντας τα συστατικά που διαθέτει το βάλσαμο, θα διαπιστώσετε ότι περιλαμβάνει μια σειρά από οφέλη για τον οργανισμό μας. Ωστόσο, είναι εξίσου σημαντικό να είμαστε εκ των προτέρων ενήμεροι για τις παρενέργειες του. Πρώτα απ’ όλα, δεν πρέπει να καταναλώνεται μαζί με άλλα φαρμακευτικά βότανα ή φάρμακα. Ειδικότερα, πρέπει να αποφεύγεται ο συνδυασμός του με βότανα, όπως η βαλεριάνα, η δαχτυλιτίδα και η πικροδάφνη, καθώς επιδρούν ως ναρκωτική ουσία στον οργανισμό μας. Ακόμη, δεν πρέπει να συνδυάζεται με φάρμακα για την καρδιά, το άσθμα, αντικαταθλιπτικά ή αντισυλληπτικά, γιατί μειώνει την αποτελεσματικότητά τους. Επιπλέον, η μεγάλη κατανάλωση αφεψήματος από βαλσαμόχορτο, ενδέχεται να προκαλέσει φωτοευαισθησία στο δέρμα, μετά την έκθεση στον ήλιο.

Αξίζει, επομένως, να τονιστεί, όπως σε όλα τα φαρμακευτικά βότανα, ότι παρ’ όλο που είναι φυτικά, συνεχίζουν να θεωρούνται φάρμακα. Γι’ αυτόν τον λόγο, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να καταναλώνουμε αφέψημα από βάλσαμο, μόνο αφού συμβουλευτούμε τον γιατρό μας.