Η καθιστική ζωή, το έντονο άγχος, η έλλειψη σωματικής άσκησης, η κακή ποιότητα του φαγητού (με έμφαση στο έτοιμο και γρήγορο φαγητό) είναι οι βασικοί παράγοντες που δημιουργούν ή εντείνουν το πρόβλημα παχυσαρκίας, που τείνει πλέον, να πάρει επιδημικές διαστάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ο λιπώδης ιστός είναι απαραίτητος και ιδιαίτερα χρήσιμος για το σώμα μας. Το βοηθά σε πάρα πολλές λειτουργίες, όπως είναι η απορρόφηση των κραδασμών, η προστασία από το κρύο, η εξοικονόμηση ενέργειας και πολλές άλλες. Ωστόσο, η υπερβολική συσσώρευση, δημιουργεί δυσάρεστες καταστάσεις που επιβαρύνουν την υγειά μας.

Μία από αυτές είναι και η παχυσαρκία, μια σοβαρή και χρόνια πάθηση που έχει επιδημικές διαστάσεις. Εκτιμάται ότι περισσότερα από 40 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα, ενώ ο αριθμός των ενηλίκων, παγκοσμίως, ξεπερνά τα 600 εκατομμύρια!  Το γεγονός αυτό αποτελεί μεγάλο πρόβλημα, όχι μόνο για το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, αλλά και για την ποιότητα ζωής. Το υπερβολικό σωματικό βάρος θεωρείται η κύρια αιτία πολλών ασθενειών, συμπεριλαμβανομένου του διαβήτη τύπου 2, των καρδιαγγειακών παθήσεων, καθώς και ορισμένων μορφών καρκίνου.

Διάγνωση

Η διάγνωση της παχυσαρκίας βασίζεται, συνήθως, σε μια φυσική εξέταση και σε ένα ιστορικό του ασθενούς, που περιλαμβάνει τις διατροφικές συνήθειες και τις καθημερινές δραστηριότητές του.

Δείκτης Μάζας Σώματος

Μια μέτρηση που ονομάζεται Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) δεν μετρά άμεσα το σωματικό λίπος, αλλά είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για την αξιολόγηση του κινδύνου για την υγεία, που σχετίζεται με το υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία. Ένας ΔΜΣ από 18,5 έως 24,9 θεωρείται εντός της υγιούς κλίμακας.

ΔΜΣ = βάρος σώματος (kg) / ύψος² (cm). Ο υπολογισμός, δηλαδή, του ΔΜΣ γίνεται διαιρώντας το βάρος μας (σε κιλά) με το τετράγωνο του ύψους μας (σε μέτρα).

Παράδειγμα: Εάν ζυγίζετε 58 κιλά και έχετε ύψος 1.63μ. θα κάνετε την παρακάτω μαθηματική πράξη:

58 /  (163 × 163)   Το αποτέλεσμα είναι 21,83  και ταξινομείται στην κατηγορία «κανονικό βάρος».

Ταξινόμηση

Κάτω από 18,5 : Λιποβαρής

18,6 – 24,9 : Κανονικός

25,00 – 29.9 : Υπέρβαρος

30 και άνω : Παχύσαρκος

* Η παραπάνω ταξινόμηση δεν ισχύει για άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών, καθώς και για εγκύους και θηλάζουσες.  Για τους ηλικιωμένους άνω των 65 το «κανονικό» εύρος είναι υψηλότερο και κυμαίνεται μεταξύ 18,5 -29,9.

Οι γιατροί μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν άλλες μετρήσεις προκειμένου να αξιολογήσουν επακριβώς την περίσσεια κοιλιακού λίπους. Όταν ο ΔΜΣ και οι υπόλοιπες μετρήσεις υποδεικνύουν υψηλό κίνδυνο για προβλήματα υγείας, μπορούν να εκτελεστούν επιπλέον εξετάσεις.

WHR: Σχετική κατανομή λίπους γύρω από την κοιλιά

Επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει, ότι η υψηλή κατανομή λίπους γύρω από την κοιλιά συσχετίζεται άμεσα με την σπλαχνική παχυσαρκία, η οποία είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων και διαβήτη τύπου 2. Για τον προσδιορισμό της, οι επιστήμονες έχουν αναπτύξει έναν απλό τρόπο μέτρησης που ονομάζεται Υπολογισμός λόγου περιφέρειας Μέσης προς Ισχίου. Οι φυσιολογικές τιμές κυμαίνονται μεταξύ 0,75 και 0,85.

Για να προσδιορίσετε μόνοι σας την ποσότητα του λίπους στην περιοχή της κοιλιάς δεν έχετε παρά να μετρήσετε την περιφέρεια του λεπτότερου σημείου της μέση σας και τη μεγαλύτερη περιφέρεια των γοφών σας. Για παράδειγμα, μια γυναίκα με περίμετρο μέσης 30 εκατοστών και περίμετρο γοφών 60 εκατοστών, ο λόγος μέσης-ισχίου θα είναι 0,50 και ταξινομείται στα φυσιολογικά επίπεδα.

Μέθοδοι που μετρούν το σωματικό λίπος

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος είναι μια υπολογιζόμενη τιμή που εκτιμά το ποσοστό λίπους του σώματος. Η πραγματική μέτρηση του σωματικού λίπους απαιτεί ειδικό εξοπλισμό και εκπαιδευμένο προσωπικό. Οι μέθοδοι είναι:

  • Υποβρύχια ζύγιση (υδροστατική ζύγιση)
  • BOD POD
  • DEXA
  • Ανάλυση βιοηλεκτρικής αντίστασης (BIA)

Στα ινστιτούτα αισθητικής και απώλειας βάρους χρησιμοποιείται συχνά η μέθοδος της βιοηλεκτρικής σύνθετης αντίστασης. Ωστόσο, σε έναν παχύσαρκο οργανισμό, οι μέθοδοι αυτοί ενδέχεται να δώσουν ανακριβή αποτελέσματα.

Παράγοντες που προκαλούν παχυσαρκία

Η ισορροπία μεταξύ πρόσληψης θερμίδων και κατανάλωσης ενέργειας καθορίζει το βάρος ενός ατόμου. Όταν κάποιος λαμβάνει περισσότερες θερμίδες από αυτές που μπορεί να μεταβολίσει ο οργανισμός, τότε η αύξηση του σωματικού βάρους, είναι αναπόφευκτη. Ως εκ τούτου, η υπερβολική πρόσληψη τροφών πλούσιων σε λιπαρά οξέα, η σωματική αδράνεια και η έλλειψη αυτοέλεγχου αποτελούν τις πιο κοινές αιτίες παχυσαρκίας. Πιο αναλυτικά:

Θερμίδες

Η ενεργειακή αξία των τροφίμων μετριέται σε μονάδες που ονομάζονται θερμίδες. Οι άνδρες προκειμένου να διατηρήσουν το βάρος τους στα φυσιολογικά επίπεδα χρειάζεται να καταναλώσουν περίπου 2.500 θερμίδες ημερησίως, ενώ οι γυναίκες περίπου 2.000.  Ενδεχομένως, οι συγκεκριμένες ποσότητες να φαίνονται υψηλές, ωστόσο μπορούν εύκολα να καταναλωθούν, ειδικά εάν επιλέγετε συγκεκριμένα είδη τροφίμων. Ενδεικτικά να αναφέρουμε, ότι ένα μόνο γεύμα που περιλαμβάνει ένα μεγάλο χάμπουργκερ και λίγες πατάτες μπορεί να φτάσει συνολικά τις 1.000 θερμίδες. Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, πόσο εύκολο είναι να επιβαρύνουμε τον οργανισμό μας με περιττές θερμίδες.

Έλλειψη σωματικής άσκησης

Είναι δεδομένο, ότι  η κατανάλωση μιας μη ενδεδειγμένης ποσότητας φαγητού, εάν δεν συνδυαστεί με κάποια δραστηριότητα ή έστω με ολιγόλεπτο περπάτημα, θα οδηγήσει σε αύξηση βάρους, καθώς όλες οι περιττές θερμίδες που καταναλώνονται, καταλήγουν να αποθηκεύονται στο σώμα ως λίπος. Η αλήθεια είναι πως οι Έλληνες, ως λαός, δεν επιλέγουν, σε μεγάλο ποσοστό, την «ταλαιπωρία» της άσκησης και αντιθέτως προτιμούν την απόλαυση και την ξεκούραση. Ξοδεύουμε, λοιπόν, πάρα πολύ χρόνο μπροστά σε μια οθόνη είτε αυτή είναι τηλεόραση είτε είναι υπολογιστής. Σύμφωνα με έρευνες, τα παιδιά ηλικίας 8-18 ετών δαπανούν καθημερινά τουλάχιστον 7,5 ώρες συμμετέχοντας σε ψυχαγωγικά μέσα, όπως είναι η τηλεόραση, οι υπολογιστές, τα κινητά τηλέφωνα, οι ταινίες και τα βιντεοπαιχνίδια, ενώ οι ενήλικες  ξεπερνούν τις 4 ώρες ημερησίως. Όπως είναι κατανοητό αυτές οι «κακές» συνήθειες μειώνουν τον χρόνο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί, τόσο για σωματική δραστηριότητα όσο και για έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής.

Άλλες αιτίες

Μπορεί οι αιτίες που αναφέραμε να θεωρούνται κύριες αιτίες παχυσαρκίας, ωστόσο οι επιστήμονες την αναγνωρίζουν ως ένα πιο πολύπλοκο ιατρικό πρόβλημα που περιλαμβάνει γενετικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Πιο συγκεκριμένα:

  • Κακή ψυχολογία: Οι ψυχολογικοί παράγοντες μπορούν να προωθήσουν την παχυσαρκία. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση,  η ενοχή, το συναισθηματικό άγχος ή κάποιο ψυχικό τραύμα είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει στην υπερκατανάλωση τροφής, ως μέσο αντιμετώπισης του προβλήματος.
  • Ιατρικές παθήσεις: Η  διατροφική διαταραχή (BED), η νόσος του Cushing, ο υποθυρεοειδισμός και το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μερικές ακόμη αιτίες της παχυσαρκίας.
  • Πρόωρη διακοπή του θηλασμού: Ο θηλασμός για διάστημα μεγαλύτερο των 6 μηνών προστατεύει τα παιδιά από την παχυσαρκία.
  • Φάρμακα: Φάρμακα όπως τα κορτικοστεροειδή, φάρμακα για επιληψία και διαβήτη, καθώς και ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ψυχικών ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των αντικαταθλιπτικών αλλά και αυτών για την αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας, μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση του σωματικού βάρους.
  • Διακοπή του καπνίσματος: Η αύξηση του σωματικού βάρους, πολλές φορές αποτελεί παρενέργεια της διακοπής του καπνίσματος .
  • Κοινωνικά θέματα: Υπάρχει σύνδεση μεταξύ κοινωνικών θεμάτων και παχυσαρκίας. Η έλλειψη χρημάτων για την αγορά υγιεινών τροφίμων ή η έλλειψη ασφαλών χώρων για περπάτημα ή άσκηση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παχυσαρκίας. Επίσης, η καθιστική ζωή, ως αποτέλεσμα της αύξησης των αυτοκινήτων και της πολύωρης εργασίας, είναι ένα μεγάλο θέμα που επιβαρύνει την υγεία του οργανισμού.

Κίνδυνοι που συνδέονται με την παχυσαρκία

Στην χώρα μας, περίπου 7.000 θάνατοι ετησίως σχετίζονται άμεσα με την παχυσαρκία, ενώ αυξάνεται και ο κίνδυνος εκδήλωσης πολλών χρόνιων ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των εξής:

  • Αντίσταση στην ινσουλίνη
  • Διαβήτης τύπου 2
  • Υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση)
  • Υψηλή χοληστερόλη
  • Εγκεφαλικό επεισόδιο
  • Καρδιακή προσβολή
  • Συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια
  • Καρκίνος
  • Πέτρες στη χολή
  • Οίδημα
  • Ουρική αρθρίτιδα
  • Οστεοαρθρίτιδα

Τρόποι θεραπείας της παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία μπορεί να αντιμετωπιστεί με τους εξής τρόπους:

  • Υγιεινή διατροφή
  • Απώλεια βάρους
  • Σωματική άσκηση
  • Φαρμακευτική αγωγή
  • Χειρουργική επέμβαση

Οφέλη από την απώλεια βάρους

Μην ξεχνάτε ποτέ, ότι ακόμη και η απώλεια βάρους που κυμαίνεται στο 5% -10% του αρχικού βάρους, καθώς και η μακροχρόνια διατήρηση της, μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία. Τα πιο σημαντικά περιλαμβάνουν:

  • Χαμηλά επίπεδα αρτηριακής πίεσης
  • Μείωση της χοληστερόλης
  • Μείωση του κινδύνου διαβήτη τύπου 2
  • Μειωμένη πιθανότητα εγκεφαλικού επεισοδίου
  • Μείωση της συνολικής θνησιμότητας
  • Μειωμένες επιπλοκές της καρδιακής νόσου

Ορισμένα σημαντικά γεγονότα για την παχυσαρκία

Η παχυσαρκία δεν είναι απλά ένα αισθητικό πρόβλημα, πρόκειται για μια ασθένεια που:

  • Είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστεί και έχει υψηλό ποσοστό υποτροπής. Οι περισσότεροι άνθρωποι που θα χάσουν βάρος, το ανακτούν σε διάστημα 5 ετών.
  • Παρόλο που οι δίαιτες, τα φάρμακα, ακόμη και η χειρουργική επέμβαση μπορούν να βοηθήσουν, δεν αποτελούν βραχυπρόθεσμη «λύση»για την παχυσαρκία. Αντίθετα, απαιτείται μία  δια βίου δέσμευση για σωστές διατροφικές συνήθειες, αυξημένη σωματική δραστηριότητα και τακτική άσκηση.
  • Ο κύριος στόχος της θεραπείας δεν πρέπει να είναι η επίτευξη και η διατήρηση του ιδανικού για εμάς βάρους, αλλά του ενδεδειγμένου υγιούς βάρους.
  • Και κάτι σημαντικό, οι πιθανότητες μιας μακροχρόνιας και επιτυχημένης απώλειας βάρους αυξάνονται, όταν η προσπάθεια που γίνεται υποστηρίζεται από μια ομάδα ειδικών στην υγεία, που αποτελείται από παθολόγο, διαιτολόγο και ψυχολόγο.