Η νέα τάση της εποχής, έχει φέρει στο προσκήνιο τα βιολογικά προϊόντα, τα οποία κερδίζουν χρόνο με το χρόνο, ένα σημαντικό κομμάτι της αγοράς. Πρόκειται για προϊόντα του πρωτογενούς τομέα, δηλαδή της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και της ιχθυοκαλλιέργειας, τα οποία καλλιεργούνται και αναπτύσσονται χωρίς την χρήση λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων και ορμονών. Αντίθετα, η παραγωγή τους στηρίζεται μόνο σε φυσικές διεργασίες, γι’ αυτό τα βιολογικά προϊόντα έχουν όλα τα θρεπτικά συστατικά και παρέχουν στον οργανισμό μας σημαντικά οφέλη.

Πλέον, οι καταναλωτές, εκτός από εναλλακτικούς τρόπους άσκησης, αναζητούν διαφορετικές πιο υγιεινές τροφές και προσπαθούν να στραφούν σε έναν πιο υγιεινό πρότυπο ζωής. Αυτός είναι ο λόγος που τα προϊόντα βιολογικής προέλευσης, ξεκίνησαν να συναγωνίζονται τα συμβατικά και να απευθύνονται σε μεγαλύτερη μερίδα του κόσμου. Αλήθεια όμως, είναι πάντα τόσο υγιεινά και ωφέλιμα όσο νομίζουμε;

Πως στραφήκαμε στα βιολογικά προϊόντα

Στα μέσα του 20αι., μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου, άρχισε να απασχολεί την Ευρώπη η αναζήτηση πόρων για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών του πληθυσμού. Για το λόγο αυτό, όλοι οι τεχνολογία της τότε εποχής, έψαχνε με οποιονδήποτε τρόπο να αυξήσει την παραγωγικότητα στα γεωργικά προϊόντα. Πρακτικά, αυτό σήμαινε την ανάγκη εξεύρεσης λύσεων για αυτοματοποίηση της παραγωγής με χρήση χημικών ουσιών, λιπασμάτων και ορμονών, που θα συνέβαλαν στην επαρκή κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού. Έτσι λοιπόν, το πείραμα πέτυχε, η παραγωγή αυξήθηκε κατά κόρον, αλλά οι συνέπειες ήταν να διαστρεβλωθεί η ποιότητα των προϊόντων και μάλιστα με σημαντικές επιπτώσεις και στην υγεία του ανθρώπου.

Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, τόσο οι καταναλωτές, όσο και οι παραγωγοί, άρχισαν να συνειδητοποιούν την αρνητική επιρροή όλων αυτών των πρόσθετων ουσιών στον ανθρώπινο οργανισμό. Έτσι, αυξήθηκαν σταδιακά οι περιβαλλοντικές ανησυχίες, με αποτέλεσμα η σπουδαιότητα του περιβάλλοντος να έρθει σε πρώτο πλάνο. Ως αποτέλεσμα, ξεκίνησαν οι πρώτες «φυσικές», βιολογικές καλλιέργειες, οι οποίες δεν είχαν καμία επαφή με οτιδήποτε χημικό και ήταν φιλικές προς το περιβάλλον.

Ας μιλήσουμε συγκεκριμένα

Τα βιολογικά προϊόντα διακρίνονται σε 3 κατηγορίες: Τα φυτικά προϊόντα, τα ζωικά προϊόντα, και τα μεταποιημένα προϊόντα. Κάθε κατηγορία υφίσταται μια διαφορετική διαδικασία προκειμένου να της αναγνωριστεί η βιολογική προέλευση.

Συγκεκριμένα:

Φυτικά βιολογικά προϊόντα

Τα φυτικά βιολογικά προϊόντα (π.χ. φρούτα, λαχανικά), διακρίνονται σε δύο τύπους: Στα προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας σε μεταβατικό στάδιο και τα προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας. Τα πρώτα παράγονται σε καλλιέργεια «υπό μετατροπή», η οποία θα γίνει βιολογική μέσα στα επόμενα 3 χρόνια. Ουσιαστικά, αυτό σημαίνει ότι πλέον, τηρούνται οι αρχές της βιολογικής γεωργίας για τουλάχιστον ένα χρόνο, χωρίς όμως να απουσιάζουν υπολείμματα φαρμάκων από το τελικό προϊόν. Τα δεύτερα βρίσκονται πια στο τελικό, ολοκληρωμένο, στάδιο και η σύστασή τους δεν περιλαμβάνει καμία πρόσθετη χημική ουσία. Μπορούν πια να καλούνται και επίσημα προϊόντα βιολογικής προέλευσης και να φέρουν την επίσημη σφραγίδα ΒΙΟ.

Ζωικά βιολογικά προϊόντα

Τα ζωικά βιολογικά προϊόντα, όπως το κρέας, τα πουλερικά και τα παράγωγά τους, προέρχονται από ζώα που έχουν τραφεί μόνο με βιολογικές τροφές. Πράγματι, οι τροφές που έχουν χρησιμοποιηθεί φέρουν την πιστοποίηση ΒΙΟ και αναγράφονται στα αντίστοιχα τιμολόγια, τα οποία είναι απαραίτητα σε διαδικασία ελέγχου. Κατά την εκτροφή των ζώων, απαγορεύεται οποιαδήποτε ορμόνη ή ουσία. Μόνο σε περίπτωση ασθένειας μπορεί να χορηγηθεί κάποιο ειδικό φάρμακο, υπό την επίβλεψη κτηνιάτρου. Λαμβάνοντας υπόψη τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το κρέας και τα παράγωγα των ζώων μπορούν να θεωρηθούν και να πιστοποιηθούν ως βιολογικά.

Μεταποιημένα βιολογικά προϊόντα

Τα μεταποιημένα προϊόντα (π.χ.ψωμί, τυρί, έλαια) χαρακτηρίζονται βιολογικά με την προϋπόθεση ότι όλες οι πρώτες ύλες είναι βιολογικές, και επιπλέον, τα πρόσθετα συστατικά επιτρέπονται από την νομοθεσία. Ταυτόχρονα, εάν ένα συμβατικό προϊόν περιέχει ως πρώτη ύλη κάποιο βιολογικό προϊόν, θα πρέπει να αναγράφεται το ποσοστό που κατέλαβε, χωρίς φυσικά αυτό να το καθιστά, αυτόματα, βιολογικό.

Στην ευρύτερη κατηγορία των βιολογικών προϊόντων μπορούμε να συναντήσουμε:

  • Φρέσκα φρούτα και λαχανικά
  • Ψωμί
  • Φρέσκο γάλα – Γαλακτοκομικά προϊόντα
  • Νωπό κρέας (π.χ. μοσχάρι, χοιρινό, κοτόπουλο, γαλοπούλα)
  • Ψάρια
  • Αλλαντικά
  • Αυγά
  • Ζυμαρικά
  • ‘Οσπρια
  • Μέλι
  • Ξηροί καρποί
  • Χορτοφαγικά προϊόντα – προϊόντα σόγιας
  • Φυτικό γάλα (π.χ. σόγιας, αμυγδάλου, βρώμης, φουντουκιού κ.α.)
  • Δημητριακά (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, καλαμπόκι, κινόα κ.α.)
  • Βότανα
  • Χυμοί
  • Σνακς ( π.χ. γκοφρέτες, μπισκότα, παστέλια κ.α.)

Πλεονεκτήματα

Πράγματι, έχουν διεξαχθεί πολλές μελέτες για την θρεπτική αξία των βιολογικών προϊόντων. Η μεγαλύτερη μελέτη ήταν η «Ποιοτική Χαμηλού Συντελεστή Παραγωγής Τροφή» (QLIF project) που διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα συμπεράσματά, ανέδειξαν ότι οι βιολογικές τροφές είναι πολύ πιο θρεπτικές από τις συμβατικές και περιέχουν έως και 40% περισσότερα αντιοξειδωτικά. Χαρακτηριστικά ήταν τα αποτελέσματα που προέκυψαν για το βιολογικό γάλα, το οποίο περιέχει ακόμα και 90% περισσότερα αντιοξειδωτικά. Επιπλέον, περιέχουν περισσότερες βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία σε ποσοστό 30%, σε αντίθεση με τα συμβατικά προϊόντα ίδιου βάρους, που έχουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε νερό. Ειδικότερα, παρουσιάζουν αυξημένη συγκέντρωση σε μέταλλα όπως ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρο και χρώμιο αλλά και σε βιταμίνη C. Παράλληλα, σημείωσαν αύξηση σε συγκεκριμένες ουσίες, όπως  λυκοπένιο στις ντομάτες, φλαβονοειδή στα μήλα και πολυφαινόλες στις πατάτες.

Παρόλα αυτά, η φιλοσοφία του βιολογικού προϊόντος κρύβεται πίσω από τη γεύση, το άρωμα και το σχήμα και μας υπογραμμίζει ότι δεν αρκεί μια όμορφη εμφάνιση για να κρίνουμε το σύνολο. Ένα βιολογικό προϊόν είναι πιο γευστικό και περιλαμβάνει όλα τα αρώματα των συστατικών του, υστερώντας συνήθως από εμφάνιση. Αυτό συμβαίνει γιατί κατά την ανάπτυξή, οι ουσίες του παρέμειναν αναλλοίωτες, χωρίς καμία εξωγενής παρέμβαση για τη βελτίωση του σχήματός του. Έτσι, λοιπόν, ένα βιολογικό φρούτο ή λαχανικό με παράξενο σχήμα σίγουρα θα είναι μυρωδάτο και θα ικανοποιήσει τον ουρανίσκο μας.

Γιατί είναι πιο ακριβά τα βιολογικά προϊόντα

Οι περισσότεροι πλέον, γνωρίζουμε τα πλεονεκτήματα των βιολογικών προϊόντων για την υγεία μας. Ωστόσο καταφεύγουμε στα συμβατικά ως αναγκαία λύση, εξαιτίας του χαμηλότερου κόστους. Είναι όμως πράγματι πιο ακριβά τα βιολογικά και αν ναι, γιατί;

Συγκρίνοντας ένα βιολογικού και ένα συμβατικό προϊόν, προκύψει πως το βιολογικό προϊόν είναι από 10%-45% ακριβότερο. Αυτό οφείλεται σε 3 πρακτικούς λόγους οι οποίοι πολλαπλασιάζουν το κόστος.

Πιο συγκεκριμένα:

Κόστος πιστοποίησης

Για να πιστοποιηθεί ένα προϊόν ως βιολογικό, υπόκειται σε συνεχείς ελέγχους, από την παραγωγή έως την άφιξή του στο ράφι του καταστήματος. Αυτό σημαίνει ότι ο παραγωγός καλείται να πιστοποιήσει, εκτός από την ίδια την καλλιέργεια, το χωράφι, το τυποποιητήριο και φυσικά το τελικό προϊόν. Όλα αυτά ξεχωριστά, συνοψίζονται στο τελικό κόστος του προϊόντος και στην προκειμένη περίπτωση διασφαλίζουν την ποιότητά του.

Κόπος παραγωγής

Η καλλιέργεια, η παραγωγή και η τυποποίηση ενός βιολογικού προϊόντος είναι χειρωνακτική εργασία, που απαιτεί πολλαπλάσιες εργατοώρες, συγκριτικά με την ίδια διαδικασία ενός βιολογικού προϊόντος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αντιμετώπιση μιας ασθένειας. Η συμβατική καλλιέργεια χρειάζεται ένα απλό ψέκασμα, ενώ η βιολογική καλλιέργεια πρέπει να καθαριστεί μόνο με μια τσάπα ή και με τα χέρια.

Μειωμένη ζήτηση

Αν και η ζήτηση των βιολογικών προϊόντων έχει ανέβει τα τελευταία χρόνια, παραμένει χαμηλή συγκριτικά με τα συμβατικά. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τα τους δύο προηγούμενους λόγους, αυξάνει την τιμή τους.

Βιολογικά VS Συμβατικά – Τι να επιλέξω

Το γεγονός ότι τα βιολογικά προϊόντα είναι πιο δαπανηρά, επηρεάζει σημαντικά την τελική μας επιλογή, παρά τα οφέλη που προσφέρουν στην υγεία. Γι’ αυτό, μπορούμε να διαχωρίσουμε τις επιλογές μας, ιδιαίτερα στα φρούτα και λαχανικά, ώστε να κάνουμε την καλύτερη δυνατή επιλογή. Αυτή θα γίνει με βάση την απορροφητικότητα που έχουν στα συνθετικά εντομοκτόνα και άρα, σε σύγκριση με το πάχος του φλοιού τους.  Φρούτα και λαχανικά με λεπτό φλοιό όπως τα μήλα ή το μαρούλι είναι προτιμότερο να είναι προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας. Αντίθετα,  όσα έχουν παχύτερο φλοιό, όπως οι μπανάνες ή τα κρεμμύδια έχουν ελάχιστη απορροφητικότητα και μπορούν να αγοραστούν και στη συμβατική τους μορφή.

Προσοχή! Βιολογικό προϊόν… με τη βούλα

Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο, βιολογικά προϊόντα καλούνται αυτά τα οποία καλλιεργούνται και επεξεργάζονται σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν εγκεκριμένοι οργανισμοί ελέγχου και πιστοποίησης, οι οποίοι ελέγχουν την τήρηση αυτών των προδιαγραφών. Ο πιο γνωστός Ευρωπαϊκός Οργανισμός είναι ο ΒΙΟ (Biotechnology Innovation Organization). Αυτός ο έλεγχος συμβαίνει σε δύο στάδια: κατά την μετατροπή μιας συμβατικής καλλιέργειας σε βιολογική, η οποία διαρκεί από 3 έως 5 χρόνια, και έπειτα στην πορεία του προϊόντος. Ανά πάσα στιγμή, ένα προϊόν βιολογικής προέλευσης μπορεί να ελεγχθεί για ενδεχόμενη μη βιολογική φαρμακευτική παρέμβαση και σε περίπτωση που δεν πληροί τις προϋποθέσεις να αποσυρθεί.

Ωστόσο, οι επίσημοι οργανισμοί χωλαίνουν στις διαδικασίες ελέγχου. Συχνά, καλλιεργητές με βιολογική πιστοποίηση «νοθεύουν» τη σοδιά τους με συμβατικά προϊόντα ή υπάρχουν και εκείνοι που τα «βαφτίζουν» βιολογικά και τα πωλούν χωρίς κάποιο επίσημο τεκμήριο. Ως αποτέλεσμα, δεν καταλήγει στον καταναλωτή το βιολογικό προϊόν που ζήτησε, αντίθετα, αγοράζει ένα κοινό, συμβατικό προϊόν με τιμή βιολογικού. Επομένως, είναι πολύ σημαντικό να είμαστε καλά ενημερωμένοι και προσεκτικοί πριν την αγορά βιολογικών προϊόντων, προκειμένου να αποφύγουμε δυσάρεστες εκπλήξεις.

Αναλυτικότερα:

  • Προτιμάμε συσκευασμένα βιολογικά προϊόντα που φέρουν την ένδειξη ΒΙΟ.
  • Ελέγχουμε τα πιστοποιητικά του οργανισμού πιστοποίησης για την ποσότητα, την ημερομηνία και την παραγωγή.
  • Αγοράζουμε χύμα βιολογικά προϊόντα μόνο σε εγκεκριμένες βιολογικές λαϊκές και σε καταστήματα βιολογικών προϊόντων, που φέρουν την πιστοποίηση.
  • Επιλέγουμε φρούτα και λαχανικά στην εποχή τους.
  • Δεν αγοράζουμε «παραδοσιακά» προϊόντα ως βιολογικά, παρά μόνο με την ταυτότητα βιολογικής προέλευσης.

Συμπερασματικά…

Αναντίρρητα, τα βιολογικά προϊόντα εγγυώνται την προστασία του οργανισμού από ύποπτες ουσίες, όπως λιπάσματα, φυτοφάρμακα και ορμόνες, που στοχεύουν στην μαζική παραγωγή και όχι στην διασφάλιση της υγείας του καταναλωτή.

Τα βιολογικά προϊόντα Θεωρούνται αποδεδειγμένα, ιδιαίτερα ωφέλιμα για την υγεία και διαθέτουν πολλαπλάσιες θρεπτικές ουσίες συγκριτικά με τα συμβατικά προϊόντα. Ωστόσο, το αυξημένο κόστος δρα ανασταλτικά στην κατανάλωσή τους, με αποτέλεσμα η ζήτηση να παραμένει σε μέτρια επίπεδα. Παρ’ όλα αυτά, μια σωστή βιολογική διατροφή πρέπει να είναι πιστοποιημένη. Αυτό,  δυστυχώς, δεν περιλαμβάνει οικονομικότερες εναλλακτικές, γι’ αυτό ,πρέπει κάθε φορά να είμαστε πολύ προσεκτικοί.