Στο μικροσκόπιο μας σήμερα θα μπει ο κρόκος Κοζάνης, ένα δημοφιλές βότανο που αναπτύσσεται στη χώρα μας και εξάγεται στα πέρατα της γης.

Το μεσογειακό κλίμα της Ελλάδας σε συνδυασμό με τη μορφολογία του εδάφους, έχουν δημιουργήσει ένα εύφορο έδαφος που ευνοεί την ανάπτυξη άγριων φυτών και βοτάνων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Σήμερα υπάρχουν περίπου 1800 ενδημικά είδη με πιστοποιημένες φαρμακευτικές ιδιότητες που αναπτύσσονται ή καλλιεργούνται σε ελληνικό έδαφος. Ένα από αυτά είναι και ο κρόκος Κοζάνης, μια από τις καλύτερες ποικιλίες σαφράν σε ολόκληρο τον κόσμο.

Πρόκειται για ένα βολβώδες πολυετές φυτό της οικογένεια των Iridaceae (Ιριδοειδών). Ευδοκιμεί κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και η συγκομιδή του πραγματοποιείται τους πρώτους μήνες του φθινοπώρου.

Όπως είπαμε, ο κρόκος Κοζάνης, συνιστά ένα από τα πολυτιμότερα και ακριβότερα είδη σαφράν. Τι είναι όμως αυτό που κάνει το χρυσάφι της ελληνικής γης να ξεχωρίζει από κάθε άλλη ποικιλία που καλλιεργείται παγκοσμίως;

Οι απαντήσεις είναι πολλές. Ωστόσο, αυτή που επικρατεί είναι φυσικά η αδιαμφισβήτητη ποιότητα της πρώτης ύλης και η «καθαρότητα» του τελικού προϊόντος.

Η καλλιέργεια του κρόκου Κοζάνης

Η καλλιέργεια ελληνικού σαφράν απαριθμεί χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, το 1971 στην περιοχή Κρόκος της Κοζάνης δημιουργήθηκε ένας συνεταιρισμός που είχε την αποκλειστική ευθύνη συγκομιδής, διαλογής, επεξεργασίας, συσκευασίας και εμπορίας σαφράν.

Γύρω στα μέσα Οκτωβρίου, όταν το φυτό βρίσκεται σε ανθοφορία, οι παραγωγοί του συνεταιρισμού ξεκινούν τη συγκομιδή. Η συγκομιδή πραγματοποιείται τις πρωινές ώρες όταν τα πέταλα είναι ακόμη κλειστά, ώστε να μην επηρεαστούν οι ιδιότητες και η σύστασή του από τους ατμοσφαιρικούς παράγοντες.

Το επόμενο βήμα περιλαμβάνει τον διαχωρισμό των στιγμάτων από τα λουλούδια και την αποξήρανση τους σε θερμοκρασία περίπου 35 βαθμών Κελσίου. Κατά τη διάρκεια της αποξήρανσης τα στίγματα του φυτού χάνουν το 75% του βάρους τους, ενώ το χρώμα τους μετατρέπεται σε βαθύ κόκκινο.

Πρόκειται για μια χρονοβόρα διαδικασία, καθώς για να παραχθεί 1 κιλό κρόκου Κοζάνης – 200 γραμμάρια αποξηραμένης σκόνης – απαιτούνται περίπου 8500 λουλούδια. Γεγονός που δικαιολογεί και την εξαιρετικά υψηλή τιμή του η οποία φτάνει έως 2000 ευρώ το κιλό.

Η ετήσια παραγωγή κυμαίνεται από 6 έως 12 τόνους καθαρού κρόκου Κοζάνης. Ποσότητα που εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από τις καιρικές συνθήκες της περιοχής.

*Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι όσοι παραγωγοί δεν τηρούν τις παραμέτρους που εξασφαλίζουν την ποιότητα του προϊόντος, παύουν να αποτελούν μέρος του συνεταιρισμού Κοζάνης.

krokos kozanis safran

Διατροφική αξία

Μία κουταλιά της σούπας (περίπου 2 γραμμάρια) κρόκος Κοζάνης, περιέχει περίπου:

  • Θερμίδες: 6 Kcal
  • Υδατάνθρακες: 1,3 gr
  • Πρωτεΐνες: 0,2 gr
  • Λιπαρά οξέα: 0,1 gr
  • Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα: 25 mg
  • Ωμέγα-6 λιπαρά οξέα: 15,1 mg
  • Φυτικές ίνες: 0,1 gr
  • Βιταμίνη Α: 10,6 IU
  • Βιταμίνη C: 1.6 mg (3%)*
  • Μαγγάνιο: 0.6 mg (28%)*
  • Μαγνήσιο: 5.3 mg (1%)*
  • Σίδηρο: 0,2 mg (1%)*
  • Φώσφορο: 5 mg (1%)*
  • Κάλιο: 34,5 mg (1%)*

*Ποσοστό Ημερήσιας Συνιστώμενης Πρόσληψης

Το ελληνικό σαφράν περιέχει επίσης πολύτιμα αντιοξειδωτικά όπως ζεαξανθίνη, λυκοπένιο και καροτένιο. Πρόκειται για ενώσεις που είναι γνωστές για τις αντιγηραντικές και αντικαρκινικές τους δράσεις.

Ο κρόκος Κοζάνης στην γαστρονομία

Ορισμένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του κρόκου Κοζάνης είναι το βαθύ κόκκινο χρώμα, το γήινο άρωμα και η πικάντικη γεύση του. Στοιχεία που εξασφαλίζουν την επιτυχία στο πιάτο που θα παρασκευάσουμε.

Ριζότο, πιάτα με κρεάς, ψάρια ή θαλάσσινα, ψωμί, σούπες, ζυμαρικά και πουτίγκες, είναι μερικές μόνο συνταγές που μπορούν να ενισχυθούν γευστικά και θρεπτικά προσθέτοντας απλά μερικούς κόκκους ελληνικού σαφράν.

Φυσικά, δεν πρέπει να ξεχάσουμε και το τσάι από κρόκο Κοζάνης. Ένα από τα πιο υγιεινά ροφήματα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Εκτός από το παραδοσιακό αφέψημα που περιλαμβάνει νερό και σαφράν, μπορούμε να επιλέξουμε συμπληρωματικά ανάμεσα σε φασκόμηλο, λουίζα, μέντα, λεμονόχορτο, μέλι, πορτοκάλι, κανέλα, γαρύφαλλο, δεντρολίβανο, θυμάρι ή τζίντζερ και γλυκόριζα, για να φτιάξουμε δυναμωτικά ροφήματα που θα τονώσουν το σώμα με ενέργεια και ευεξία.

Αν αναρωτιέστε που μπορούμε να βρούμε κρόκο Κοζάνης η απάντηση είναι…παντού! Υπάρχει στα ράφια των σούπερ μάρκετ, σε καταστήματα υγιεινής διατροφής και φυσικά σε e-shops.

krokos kozanis

Οι εναλλλακτικές χρήσεις του κρόκου Κοζάνης

Τά δέ βαπτόμενα πάντα τάς χρόας ἀπό τῶν βαπτόντων λαμβάνει. […] καί ὅλως ὅσα χρόας ἰδίας ἔχει. ἀεί γάρ ἀπό πάντων αὐτῶν, ἅμα τῷ τε ὑγρῷ καί θερμῷ τῶν χρωμάτων συνεισιόντων εἰς τούς τῶν βαπτομένων πόρους, ὅταν ἀποξηρανθῇ, τάς ἀπ’ ἐκείνων χρόας λαμβάνει.

Αριστοτέλης, Περί Χρωμάτων.

Ένας εναλλακτικός και δημοφιλής τρόπος χρήσης του κρόκου Κοζάνης είναι η μεταποίηση του σε βαφικό υλικό. Όπως μαρτυρούν τοιχογραφίες και αγγεία της αρχαιότητας, οι ζωγράφοι της εποχής συνήθιζαν να το χρησιμοποιούν στα έργα τους.

Το αποτέλεσμα ήταν άκρως εντυπωσιακό. Ιδιαίτερα γνωστή είναι η τοιχογραφία των ανακτόρων της Κνωσού του 2000 π.Χ. , με τον γαλάζιο κροκοσυλλέκτη πίθηκο, αλλά και η τοιχογραφία της Σαντορίνης «Κροκοσυλλέκτριες», του 16ου αιώνα π.Χ.

Οφέλη

Ο κρόκος Κοζάνης εκτός από την καθιερωμένη χρήση του ως μπαχαρικό και ως βαφή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων κατά τα αρχαία χρόνια, αναφέρεται και σε γραπτά του Ιπποκράτη και του Γαληνού ως ιατρική θεραπεία σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις.

Έπειτα από χημική ανάλυση, βρέθηκε πως η περιεκτικότητα του ελληνικού σαφράν σε κροκίνες είναι 45 φορές μεγαλύτερη από κάθε άλλη ποικιλία που καλλιεργείται αυτή τη στιγμή στον κόσμο. Γεγονός που εντείνει τις ιδιότητές του.

Το σύμπλεγμα βιταμινών και συστατικών που περιέχει συνεισφέρουν σε ένα ευρύ φάσμα από οφέλη.

Πιο συγκεκριμένα βοηθάει στην σωστή λειτουργία του πεπτικού συστήματος, τη διατήρηση της χοληστερόλης και των επιπέδων της αρτηριακής πίεσης σε φυσιολογική κλίμακα, ενώ συμβάλλει και στην ανακούφιση των γαστρεντερικών διαταραχών.

Επίσης, ενισχύει τη λειτουργία και τη μνήμη του εγκεφάλου και έχει ευεργετική επίδραση σε όσους πάσχουν από άνοια ή Αλτσχάιμερ. Έχει αντικαταθλιπτικές ιδιότητες, και αν χρησιμοποιηθεί εξωτερικά, βοηθά στη θεραπεία δερματικών παθήσεων και στην πρόληψη της γήρανσης.

Φαίνεται επίσης ότι ο κρόκος Κοζάνης έχει αντικαρκινικές και νευρο-προστατευτικές ιδιότητες. Σύμφωνα με έρευνα του εργαστηρίου Γενικής Χημείας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με το γαλλικό Laboratoire de Spectroscopie Biomoléculaire, U.F.R de Pharmacie, τα υδατοδιαλυτά καροτενοειδή του σαφράν έχουν την ικανότητα να αναστέλουν τον πολλαπλασιασμό των λευχαιμικών κυττάρων δρώντας ενάντια στον καρκίνο του μαστού, του αδενοκαρκινώματος, του εντέρου και του νευροβλαστώματος.

Πολύτιμη δείχνει να είναι η συμβολή του κρόκου Κοζάνης και στο ενδοκρινικό και αναπαραγωγικό σύστημα των γυναικών. Εκτός του ότι μπορεί να διεγείρει την παραγωγή νευροχημικών ορμονών (σεροτονίνη) που καταπραΰνουν τα συμπτώματα της δυσμηνόρροιας και του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου (συμπεριλαμβανομένης της συναισθηματικής αστάθιας, της κόπωσης κ.α.), βοηθά επίσης στη ρύθμιση της ακανόνιστης έμμηνου ρύσης, ενώ αποτρέπει και την αιμορραγία.

saffron

Άλλα οφέλη

Τα οφέλη του κρόκου Κοζάνης δεν σταματούν εδώ. Το τσάι από σαφράν βοηθά στον καθαρισμό του σώματος από επιβλαβείς τοξίνες και ουσίες, που συχνά οδηγούν σε αρθηροσκλήρωση. Μια κατάσταση που ενδέχεται να προκαλέσει καρδιακές παθήσεις, διαβήτη και διαταραχές στο κυκλοφορικό όπως θρόμβωση, κιρσούς κ.α.

Βοηθά στην αντιμετώπιση της αϋπνίας, του βήχα, της καούρας, του μετεωρισμού και της δυσπεψίας. Επίσης αυξάνει τη λίμπιντο, ενώ ο συνδυασμός του με γλυκόριζα, μπορεί να νικήσει τη φαλάκρα και την ξηροδερμία στο τριχωτό της κεφαλής.

Προφυλάξεις

Περίπου 2 γραμμάρια κρόκου Κοζάνης την ημέρα είναι αρκετά για να μας προσφέρουν όλα όσα υπόσχεται, η πλούσια σε θρεπτικά συστατικά σύνθεση του.

Μεγαλύτερες ποσότητες μπορεί να προκαλέσουν δηλητηρίαση ή να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών παρενεργειών όπως ζάλη, υπνηλία, ναυτία, κεφαλαλγία κ.α.

Επίσης, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα εμμηναγωγό βότανο, οι έγκυες θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικές με τη χρήση του. Η υπερβολική ή λανθασμένη χρήση μπορεί να προκαλέσει συστολή της μήτρας και αποβολή του εμβρύου.

Ολοκληρώνοντας με τις παρενέργειες να σημειώσουμε, ότι τα άτομα που πάσχουν από καρδιαγγειακές και ψυχιατρικές διαταραχές και λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, θα πρέπει προτού χρησιμοποιήσουν τον κρόκο Κοζάνης να συμβουλευτούν τον γιατρό τους. Με αυτόν τον τρόπο, θα αποφευχθούν τυχόν παρενέργειες.